اکثریت ما با باورِ ثبات و تغییرنابودیِ شخصیت زندگی می‌کنیم، در حالی که یافته‌های علمی حاکی از آن است که ساختار شخصیتی – شامل احساسات، تفکرات و رفتارها – در طول عمر دچار دگرگونی‌های قابل توجهی می‌شود. در این مطلب، به بررسی تحولات شخصیت در مراحل مختلف عمر می‌پردازیم. در ادامه با ما بمانید.

با پیشرفت سن چه تحولی در شخصیت ما رخ می‌دهد؟

بر اساس یک پژوهش سال ۲۰۱۸، با افزایش سن، شاخص‌هایی چون آسایش درونی، اعتماد به نفس، قابلیت رهبری و حساسیت اجتماعی رو به رشد می‌گذارند. در این مطالعه طولانی‌مدت، شرکت‌کنندگان در سال ۱۹۶۰ (دوران دبیرستانی) و پنجاه سال پس از آن، به پرسشنامه‌های شخصیتی پاسخ دادند. نتایج نشان داد اگرچه پایداری‌های بنیادین (مانند برون‌گرایی) حفظ می‌شوند، اما تحولات قابل‌توجهی در سطح ویژگی‌ها رخ داده است. دکتر «برنت رابرتز»، استاد علوم رفتاری دانشگاه ایلینوی، این پدیده را چنین تشریح می‌کند:

🔗 بیشتر بخوانید: مراقبت تسکینی؛ همه‌چیز درمورد مراقبت حمایتی

الگوی مشاهده‌شده در رشد شخصیت، مجموعه‌ای از دستاوردها است که با گذر زمان نه تنها ادامه دارند، بلکه شتاب भी می‌گیرند. دگرگونی‌های شخصیتیِ رصدشده، کاملاً در جهت اثبات بوده‌اند؛ کسب اعتماد به نفس، وظیفه‌گرایی و ثبات عاطفی، تأثیرات بسزا بر کار، روابط و سلامت می‌گذارند، چرا که این ویژگی‌ها مبنای عملکرد بهتر در تمام ابعاد زندگی قرار می‌گیرند.

آخرین مطالب

• راهنمای کامل پاسخ به خطاب «جانم» در تمام روابط و موقعیت‌ها
• راهنمای جامع کنترل بیماری ریفلوکس معده-مری (GERD) با تغذیه و تغییر سبک زندگی
• تأثیر استرس اقتصادی والدین بر توسعه اجتماعی کودکان: نتایج پژوهش‌های جدید
• خواص شیرین گفتن برای چه چیزهایی خوب است؟
• معرفی دو مدل جدید برای ارتقای ایمنی آنلاین

ویژگی‌های بنیادین شخصیت؛ چه چیزی با سن دگرگون می‌شود؟

هم‌زمان با هم‌سازگاری ما با چالش‌های گوناگون زندگی، تغییرات محسوسی در ابعاد کلیدی شخصیت اتفاق می‌افتد. محققان این ابعاد را در قالب مدل «بیش пятиوی» (Big Five) دسته‌بندی کرده‌اند:

🔗 بیشتر بخوانید: مقایسه قهوه دارک‌راست و لایت‌راست: کدام برای سلامت بهتر است؟

• هم‌سازگاری (Agreeableness)؛
• وظیفه‌گرایی (Conscientiousness)؛
• ثبات عاطفی (Emotional Stability)؛
• برون‌گرایی (Extraversion)؛
• باز بودن به تجربه (Openness).

در ادامه به بررسی تحولات سه ویژگی اول در روند سالخوردگی می‌پردازیم.

۱. هم‌سازگاری (تطبیق‌پذیری)

برخلاف کلیشه‌ای که سالمندان را بداخلاق می‌داند، پژوهش‌ها ukaz می‌دهند با پیشرفت سن، افراد همدل‌تر، مهربان‌تر و دلسوزتر می‌شوند. به سالمندان پیرامون‌تان نگاه کنید؛ آیا نخستین خاطره‌ای که زهن‌تان را پر می‌کند، لطف و محبت آن‌ها نیست؟

یک مطالعه ۲۰۱۹ نشان می‌دهد سالمندان از میان‌سالان هم‌سازگاری بالاتری برخوردارند. این ویژگی، یعنی انعطاف‌پذیری و سازگاری با شرایط موجود، یکی از مهم‌ترین مولفه‌های شخصیتی است که با سن بلوغ می‌یابد.

۲. وظیفه‌گرایی (ماموریت‌شناسی)

هرچه در السن پیش می‌رویم، دایره مسئولیت‌پذیری ما گسترش می‌یابد و خود را در قبال موضوعات و افراد بیشتری پاسخگو می‌دانیم. برآورده کردن انتظارات دیگران و وفاداری به تعهدات، مهارتی است که با تجربه و سن، ریشه عمیق‌تری در هستی انسان می‌کشد.

۳. ثبات عاطفی (ارامش عاطفی)

به باور محققان، با گذشت زمان، تحمل ناپایداری‌های روانی (روان‌رنجوری) و عزت‌نفس افراد تقویت می‌شود. ثبات عاطفی از جمله ویژگی‌هاست که با تجربه عمر، دگرگون می‌شود. اگرچه استثناهایی همواره وجود دارد؛ برخی به دلیل رویدادهای تلخ زندگی، ممکن است دچار نوسانات عاطفی شوند، اما روند کلی مثبت است.

تحقق این سه ویژگی (هم‌سازگاری، وظیفه‌گرایی، ثبات عاطفی) را دانشوران «بلوغ شخصیتی» می‌نامند، زیرا این سه‌گانه، کیفیت زندگی را به طور چشمگیری ارتقا می‌بخشد.

در مورد دو بعد باقی‌مانده – برون‌گرایی و باز بودن به تجربه – نتایج پژوهش‌ها یکپارچه نیستند. برخی مطالعات نشان می‌دهد با سن، افراد درون‌گراتر می‌شوند و برخی برون‌گراتر؛ روند تغییرات در باز بودن به تجربه نیز متغیر است.

عوامل محرک تحول شخصیت کدام‌اند؟

تنها ژنتیک değil، بلکه تعاملات اجتماعی در شکل‌دهی به شخصیت نقش آفرینی می‌کنند. مهم‌ترین این عوامل عبارتند از:

• وراثت و ژنتیک؛
• والدین و مراقبان اولیه؛
• همسر یا شریک زندگی؛
• همکاران و محیط کار؛
• خواهر و برادران؛
• جامعه و بافتهای جمعیتی؛
• معلمان، مربیان و مرشدین.

تحولات شخصیتی در سال‌های پیری

فرض بر این است که بیشترین دگرگونی‌های شخصیتی در سال‌های اول زندگی رخ می‌دهد. اگرچه کودکی و نوجوانی دوره‌های حساس رشدند، اما شخصیت در این بازه متوقف نمی‌شود. در اوایل زندگی آگاهی از چالش‌ها کم است، اما با تجربه‌ی سرد و گرم روزگار، شخصیت بازسازی می‌شود.

البته این مسیر همیشه صاعدی نیست. در سال‌های پیری، عواملی چون بیماری‌های مزمن، از دست دادن شریک زندگی، یا انزوای اجتماعی می‌تواند باعث پس‌گرایی و کاهش برون‌گرایی شود.

نکته پایانی

شاید با شگفتی بپذیریم که شخصیت با پیشرفت سن دگرگون می‌شود و ابعادی چون هم‌سازگاری، وظیفه‌گرایی و ثبات عاطفی، با گذر زمان به بلوغ می‌رسند.

آیا شما نیز تحولی در شخصیت خود نسبت به چند سال پیش حس می‌کنید؟ در کدام ابعاد این تغییرات برایتان ملموس شده است؟ نظرات و تجربیات ارزشمندتان را در بخش نظرات با ما و دیگر کاربران به اشتراک بگذارید.