مرزهای سالم در رابطه با فرزند راهنمای والدینی همصوت و مسئولانه, در سالهای گذشته، رویکرد غالب در تربیت بر پایه اقتدار و سختگیری استوار بود، اما با رواج مکتبهای نوین فرزندپروری، مرز میان پدر و مادر بودن و دوست بودن به شدت کمرنگ شده است. پرسش اصلی این است که کدام رویکرد صحیحتر است؟ آیا نزدیکی دوستانه با فرزند نباید هدف قرار گیرد؟

در این مقاله به بررسی این چالش پرداخته و پیامدهای فرونشینیِ بیحد و مرز در رابطه با کودک را تبیین میکنیم. شکل مطلوب تعامل والدین با فرزندان اکثریت کارشناسان روانشناسی کودک بر این باورند که والدین باید در تعاملات خود لحنی صمیمانه و پذیرا داشته باشند، اما همزمان جایگاه و مسئولیتهای والدین خود را حفظ کنند و بر قوانین و ارزشهای خانواده اصرار ورزند.

دوستانه بودن با فرزندان بسیاری از مادران و پدران گمان دارند که با برقراری رابطه دوستانه، فرآیند تربیت تسهیل شده و فرزند بیشتر به دستورهایتان گوش خواهد داد.

یکی از ستونهای فقرات تربیت، تعیین مرزها و مقررات در ابعاد گوناگون است. نزدیکی بیش از حد میتواند والدین را از وضع قوانین منصرف سازد تا با رفتار صمیمیتر، قلب کودک را برنده شوند. این رویکرد میتواند چالشهای جدی برای هر دو طرف به همراه داشته باشد که از مهمترین آنها در ادامه اشاره شده است. ۱. از دست دادن جایگاه اقتدارِ والدین از پیامدهای مستقیم دوستی فرساینده، فرسایش اقتدار والدین است.

بستر اضطراب و بیقراری در او فراهم میآید.

فرزندان والدینی را میخواهند که در آغوش صمیمیت، گاهی برایشان خط قرمز بکشند، به درخواستهای نامناسب نه بگویند و انگیزه بخششند. اگرچه کودک در لحظه ممکن است از وجود محدودیتها رنجیده و ناراحت شود، اما در درازمدت، حفظ اقتدار در کنار محبت، پایههای رابطه را مستحکمتر میسازد. ۲.

ایجاد تنشهای روانی در بستر خانواده کوشش برای صمیمیت اجباری و فراتر از سن و درک کودک، میتواند بار روانی سنگینی بر دوش او بگذارد که با ظرفیت سنی او همسو نیست. نتایج پژوهشها نشان میدهد که وقتی مادران تنها، جزئیات مسائل مالی یا افکار منفی درباره همسر سابق را با دختران خود در میان میگذارند، این اشتراکگذاری به تقرب نمیانجامد، بلکه ریشه نگرانی و ناراحتی روانی در دختران میشود.

دلایل پیشگیری از نقش دوست به جای والد ۱. مانع بلوغ و استقلال شخصیت فرزند آنا فروید، بنیانگذار روانکاوی کودک، معتقد بود وظیفه والدین، بهویژه مادر، رها کردن فرزند برای پرواز به سمت آزادی است. از دیدگاه او، والدین باید مانند پرندهای مادر، مهارت پرواز و زندگی مستقل را به چوزان خود بیاموزند.

پیوند سالم مادر-فرزند، پیوندی دوستانه نیست، بلکه پیوندی است که در آن والدین با هوشیاری، کودک را گامبهگام به سوی خودکفایی سوق میدهند. با این منطق، والدینی که هدفشان تربیت فرد مستقل است، نباید روابط بسیار محض و صمیمی با فرزند برقرار کنند، بلکه باید با وقتگذراندن در جمع دوستان همسن و سال خود، الگوی رفتارهای سالم را برای فرزند تداعی کنند. فرزندانی که در چنین بسترانی رشد میکنند، در آینده افراد مستقل و خودمختاری خواهند بود.

این والدین نقش خود را بسیار فراتر و حیاتیتر از یک رفیق میبینند. ۲. بارگذاری مشکلات بزرگسالانه بر کودک همه ما والدینی را میشناسیم که رابطه دوستانه را بهانهای میسازند تا شکافهای گذشته یا مشکلات حال خود را پر کنند. هدف واقعی فرزندآوری چیست؟ بسیاری آرزو میکنند فرزند، نسخهای ایدهآل و محققکننده آرزوهای دستنیافته خودشان باشد؛ در حالی که کودک باید مسیر زندگی را بر اساس میل و استعداد خویش طی کند.

متأسفانه، والدینی که مرزها را در هم میریزند، ناخواسته کودک را در لبهی تمام مشکلات بزرگسالانه قرار میدهند و سلامت روان او را تهدید میکنند. ۳.

بالا بردن انتظارات غیرواقعبینانه والدینی که در دوستی فرساینده گیر افتادهاند، اغلب استعدادها و تمایلات ذاتی فرزند را نادیده میگیرند و بهصورت کورکورانه برنامههای فشردهای برای او تدوین میکنند کلاس موسیقی، آموزش زبانهای متعدد، فوتبال، مدیتیشن و یوغا تنها بخش کوچکی از این جدول پر است.

این والدین تمام سرمایهگذاری میکنند تا رزومهای درخشان برای کودک بسازند، در حالی که کارشناسان بارها از مخاطرات برنامهریزی بیش از حد هشدار دادهاند. روانشناسان رشد، پزشکان و مربیان معتقدند که این فشار میتواند به افسردگی، اضطراب، چاقی، خستگی مزمن، تحریکپذیری، افکار خودکشی و کاهش خلاقیت در کودکان منجر گردد. ۴.

بسترساز نارسسیسم در آینده اکثریت والدینی که بیحد با کودک صمیمانهاند، در حال تمجید مدام از دستاوردهای او هستند. تحسین و تشویق اثرات مثبت دارد، به شرط اعتدال. تحسینِ فرساینده، فردی را میآفریند که برای احساس ارزش، نیازمند تایید مداوم محیط است. چنین افرادی در بزرگسالی، در مواجهه با بیتوجهی یا نقد، دچار سرخوردگی و فروکاستگی شدید میشوند.

استراتژیهای برقراری تعادل در والدینسازی هیچ پدری و مادری لذت احساس دیکتاتور بودن را تجربه نمیکند. قطعاً شما فرزندان خود را محبت میکنید، از حضورشان لذت میبرید و آرزو دارید زمان باکیفیت با آنها بگذرانید. این آرزوها به معنای انصراف از مسئولیتهای والدین نیست. روشهایی وجود دارد که به شما اجازه میدهد تجربههایی شبیه به دوستی با کودک داشته باشید، بدون اینکه وظایف اصلیتان را فدای آن کنید.

تحقیقات ثابت کردهاند که کودکان والدین صمیمی، حمایتی و همدل، عملکرد آموزشی بهتری دارند و کمتر در درگیریها و مسائل حاشیهای گیر میافتند. آیا میخواهید بدانید چگونه رابطهای صمیمانه اما متعادل برقرار کنید؟ البته در سالهای اول عمر، تمام تصمیمات در دست شماست، اما با رشد کودک، او مستقلتر و خودمختارتر میشود و نقش شما باید به سمت مربی و راهنما تغییر کند، به طوری که او را در تصمیمگیریها شریک سازید.

سن شروع این عقبنشینی تدریجی، به میزان بلوغ و مسئولیتپذیری فرزند بستگی دارد. نکته کلیدی دیگر آزادی کامل به کودک داده نشود؛ قطعاً با بلوغ، قوانین و مرزهای پیشین نیز باید بازنگری و بهروزرسانی شوند. همچنین میتوانید فرصتهایی برای فعالیتهای مشترک و لذتبخش برای هر دو طرف ایجاد کنید. نکته حیاتی نیازهای خود به دوستی و ارتباط را فقط از طریق فرزند برآورده نکنید؛ رابطه با فرزند تنها بخشی از شبکه اجتماعی شماست.

تقویت پیوندهای صمیمی با دوستان و همسر، اهمیت مساوی دارد. هفتگی زمانی را برای تعامل با بزرگسالان اختصاص دهید. این کار به شما امکان میدهد روابط باکیفیتتر برقرار کنید و از وابستگی بیش از حد به فرزند پیشگیری نمایید. جمعبندی فرمول واحد و ثابتی برای رابطه دوستانه والدین با فرزندان وجود ندارد. بهترین رویکرد، تطبیق سبک والدینسازی با نیازهای منحصر به فرد هر کودک است.

بهتر است به جای تلاش برای دوست خوب بودن، بر روی والد خوب تمرکز کنید. رابطه شما با فرزندانتان چگونه است؟ به نظر شما دوستی با فرزند به نفع است یا ضرر؟ لطفاً دیدگاهها و تجربیات ارزشمند خود را با ما و سایر کاربران در بخش نظرات به اشتراک بگذارید. هشدار! این مطلب صرفا جنبه آموزشی دارد و برای استفاده از آن لازم است با پزشک یا متخصص مربوطه مشورت کنید. اطلاعات بیشتر