پس از رویدادی ناگوار و تلخ، گذر از اندوه و بازیابی حس امنیت زمان‌بر است. این بی‌اعتمادی و انزوا که با دلسردی همراه است، پیامد ترومای روانی می‌باشد که ریشه در تصادف، تجاوز، خشونت خانوادگی، فوت عزیز یا بلایای طبیعی دارد. با ما همراه باشید تا مفهوم تروما را به طور جامع بازگو کنیم.

تروما روانی چیست؟

ترومای روانی محصول مواجهه با تجربه‌های پراسترس است که در لحظه امنیت فرد را می‌لرزاند و او را در حالت درماندگی فرو می‌برد. خاطره‌ی این رویداد به صورت ناخواسته در ذهن حک شده و با اضطراب و ناراحتی پایدار گره می‌خورد؛ بسته به ماهیت حادثه، بذر احساسات منفی چون یأس و بی‌اعتمادی در وجود فرد می‌کارد.

🔗 بیشتر بخوانید: پرانا چیست؟ راهنمای کامل انرژی حیاتی، انواع وایو و تکنیک‌های پرانایاما

عامل مشترک تمام تجربه‌های تروماتیک، لرزش بنیان امنیت است. هرچه عمق ترس و ناتوانی بیشتر باشد، شدت آسیب روانی و عمق این زخم درونی نیز فراتر می‌رود.

منابع ترومای روانی می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

🔗 بیشتر بخوانید: ندول تارهای صوتی (گره حنجره): علائم، تشخیص و روش‌های درمان کامل

• رویدادهای ناگهانی همچون تصادف‌های موتوری، دزدی مسلحانه یا حملات خشونت‌آمیز غیرمنتظره در دوران کودکی.
• فشارهای مداوم ناشی از زندگی در محیط ناامن، کار در فضای کاری پرتنش، تحقیر در محل کار، مبارزه با بیماری‌های سخت، یا خشونت خانوادگی.
• شوک‌های شدید همچون درگذشت عزیز، جدایی یا خیانت شریک زندگی.

هر چند ما جمیعاً قربانی حملات تروریستی یا سقوط هواپیما نبوده‌ایم، اما تعرض روزانه با تصاویر و جزئیات وحشتناک بلایای طبیعی و انسانی در شبکه‌های اجتماعی، ما را در معرض «ترومای جمعی» قرار می‌دهد. تداوم این اخبار بر سیستم عصبی مغز تأثیر می‌گذارد و به مرور باعث بروز استرس تروماتیک در موقعیت‌های گوناگون می‌شود.

ترومای کودکی و پیامدهای مخرب آن

تمام انسان‌ها در طول عمر با رویدادهای ناگوار مواجه می‌شوند، اما آسیب‌پذیری بیشتر در کسانی است که پیش از این، به‌ویژه در سال‌های کودکی، طعم آسیب را چشیده‌اند. ترومای کودکی ناشی از هر حادثه‌ای است که پایه‌های امنیت را از زیر پای کودک می‌کشد. مواردی چون:

• زیستن در محیطی ناپایدار و بی‌آمن؛
• جدایی از والدین؛
• بیماری‌های حاد و مزمن؛
• درمان‌های پزشکی دشوار و دردناک؛
• آزار جنسی، جسمی یا کلامی؛
• خشونت در Familie؛
• بی‌توجهی و بی‌مهری والدین.

کودکی دوره‌ی ثبت تجربیات شیرین است. اثر عمیق رویدادهای تلخ این دوران، سال‌ها در ناخودآگاه فرد باقی مانده، ترس و درماندگی را به بزرگ‌سالی کشانده و بستر آسیب‌های بعدی را فراهم می‌آورد.

نشانه‌های تروما در روانپزشکی چیست؟

واکنش به تروما با الگوی ثابتی نمی‌پیچد و از شخص به شخص متفاوت است. گروهی با علائم روانی همچون انکار، ناباوری، سردرگمی، خشم، اضطراب، ترس، احساس گناه و شرم، غم و ناامیدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند و ناخودآگاه از دیگران دور می‌شوند. گروهی دیگر دچار علائم جسمانی چون بی‌خوابی، کابوس‌های تکراری، خستگی مزمن، ناتوانی در تمرکز، بی‌قراری، تپش قلب، دردها و تنش‌های عضلانی می‌گردند.

مراحل تروما

پس از وقوع حادثه ناگوار، فرد روزها تا ماه‌ها با نشانه‌های تروما می‌جنگد تا آرام‌آرام بهبودی را تجربه کند. اما کمتر شدن علائم به معنای درمان کامل نیست. گاهی فرد توهم می‌کند که رویداد را کاملاً فراموش کرده، اما در مناسبت‌های خاص، مانند سالگرد حادثه، تمام جزئیات دوباره به وضوح پیش چشمانش می‌رقصد.

اگر مشاهده کنید که علائم تروما نه تنها کم نمی‌شوند، بلکه با گذشت زمان تشدید و برجسته‌تر می‌گردند، احتمالاً دچار اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) شده‌ید. بدین معنا که سیستم عصبی نتوانسته احساسات را پردازش کند و در شوک روانی آن رویداد گیر کرده است.

وقتی یک حادثه تروماتیک را پشت سر می‌گذارید، باید برای مدتی کوتاه با حس ناامنی ناشی از آن هم‌زیستی کنید. در Verlust عزیزی، عبور از دوره سوگواری ضروری است تا بتوانید با اندوه آشتییده و زندگی را ادامه دهید؛ حتی اگر احساس گناه باقی‌مانده شما را آزار دهد.

اقدامات ضروری برای بهبود تروما

۱. فعالیت بدنی داشته باشید

تروما تعادل طبیعی بدن را برهم می‌زند و آن را در حالت برانگیختی و ترس نگه می‌دارد. ورزش تا حد زیادی شدت این حالت را کاهش داده و بدن را رها می‌سازد. ورزش‌های ریتмі‌کال که عضلات را درگیر می‌کنند —مانند پیاده‌روی، دویدن، شنا، بسکتبال و حتی رقص— نتایج بهینه‌ای دارند. در حین تمرکز بر حرکات بدن و حسی که ایجاد می‌کنند، به جای غرق شدن در افکار منفی، در لحظه حضور یابید. ورزش‌هایی چون کوهنوردی، بوکس، تمرین با وزنه و هنرهای رزمی تمرکز ذهن را تقویت می‌کنند.

۲. از انزوا دور بمانید

تروما فرد را به کناره‌گیری و انزوا سوق می‌دهد، در حالی‌که حضور در میان مردم و برقراری ارتباط چشمی، یکی از موثرترین راه‌های عبور از تروما است. لزومی ندارد درباره‌ی آسیب‌ها صحبت کنید؛ تنها خواهید داشت که کسی بدون قضاوت به شما گوش دهد، حس «پذیرفته شدن» را transición دهد و در فعالیت‌های روتین روزمره که ربطی به ماضی ندارند، همراهی شما کند تا حس طبیعی زندگی را بازیابید.

با دوستان قدیمی مجدداً ارتباط برقرار کنید و روابطی که به خاطر علائم تروما منقطع شده را احیا سازید. عضویت در گروه‌های حمایتی و تبادل تجربه با کسانی که رنج مشابهی کشیده‌اند، می‌تواند نوری در تاریکی باشد.

۳. سیستم عصبی خود را تسکین دهید

حتی در اوج آشوب، اضطراب و خشم، شما قادر هستید سیستم برانگیختی را تعدیل کرده و آرامش یابید. ذهن آرام، اضطراب را کنار می‌زند و کنترل اوضاع را به دست می‌گیرد.

تنفس آگاهانه را امتحان کنید که برای مدیریت سردرگمی معجزه‌آساست. مشاهده مناظر جدید، استشمام بوی‌های تازه یا چشیدن طعم‌های ناشناخته را تجربه کنید. گاه نوآздن یک کودک یا شنیدن یک ملودی خاص، در یک لحظه کل اضطراب را نابود می‌سازد.

مهم‌تر از همه، به خود اجازه دهید مضطرب و نگران باشید! یعنی احساسات تروماتیک را بشناسید و هرجایی که شما را فرا گرفتند، پیش از تلاش برای تغییر، آنها را بپذیرید.

۴. مراقبت از سلامت بدنی اولویت اول است

تن سالم،_capability بیشتری برای مقابله با زخم‌های روانی ناشی از تروما دارد. از این رو، خواب کافی، تغذیه متعادل و سالم، تمرینات آرام‌بخشی را در برنامه روزانه جای دهید و از الکل و مواد مخدر دوری کنید. تکنیک‌های ترخیم اعصاب همچون مدیتیشن، یوگا و فعالیت‌های خوشایند، از هزاران قرص و دارو اثربخش‌ترند.

رویکردهای درمانی تروما

گام اول رها شدن از دام تروما، حل و فصل احساسات و خاطرات ناخوشایندی است که سال‌ها از مواجهه با آنها فرار کرده‌اید. گاهی این انرژی مختزنه با واکنش‌های جسمانی چون گریه، لرزیدن بدن یا سایر شکل‌ها تخلیه می‌شود. اما گاهی پیچیدگی‌ها بیشتر است و ارزیابی آن‌ها نیازمند ورود به فرآیند درمان شناختی-رفتاری (CBT) می‌باشد.

درمان «حساسیت‌زدایی و بازپردازش با حرکات چشمی» (EMDR) نیز با ترکیب عناصر درمان شناختی-رفتاری و رفع حساسیت از طریق حرکات چشم، خاطرات دلسردکننده را بازسازی کرده و پیامدهای تجربیات آسیب‌رسان را به تدریج درمان می‌کند.

درمان تروما با کمک روان‌درمانگر

[[OAR_MEDIA_1]]

بهبودی تروما فرایندی زمان‌بر است و هر فرد با سرعت منحصر به فردی بهبود می‌یابد. اما اگر ماه‌ها سپری شده و علائم تروما همچنان پابرجا باشند، احتمالاً برای مقابله با آن به راهنمایی یک روان‌درمانگر متخصص نیاز دارید. در صورت مشاهده علائم زیر، هرچه سریع‌تر از فرد متخصص کمک بگیرید:

• به خاطر تجربه تروما، در خانه یا محیط کار به طور مداوم با مشکل مواجه هستید.
• دچار ترس شدید، اضطراب مزمن یا افسردگی شده‌ید.
• نمی‌توانید روابط نزدیک و رضایت‌بخشی برقرار کنید.
• خاطرات وحشتناک به طور مداوم به ذهن شما می‌تابند.
• از هر عامل یادآوری تروما فرار می‌کنید.
• بی‌حسی احساسی دارید و از همه دوری می‌چینید.
• برای رفع درد به سمت الکل و مواد مخدر رفته‌ید.

چگونه به افراد دچار تروما کمک کنیم؟

• صبر داشته باشید. بهبودی زمان‌بر است و عجله هیچ کمکی به فرد آسیب‌دیده نمی‌کند. با صبوری به خود یادآوری کنید که واکنش افراد به تروما گوناگون است.
• حامی باشید. تا عزیزتان زودتر به روتین زندگی بازگردند، پشتیبان او باشید و این حمایت را به هر شکلی ممکن نشان دهید.
• فشار نیاورید. همه با صحبت کردن آرام نمی‌شوند. اگر تمایلی به گفتگو نداشته باشد، او را رها کنید؛ و اگر خواست حرف بزند، مشتاقانه گوش دهید.
• همراهیش کنید. حضور در اجتماع پس از تروما برای فرد راحت نیست و انزوا را ترجیح می‌دهد. او را ترغیب کنید در تجمعات شرکت کند و به سرگرمی‌های مورد علاقه بپردازد.
• به دل نگیرید. خشم، انزوا، بی‌وفایی و تحریک‌پذیری فرد آسیب‌دیده را به حساب خود نیاورید. این‌ها جمیعاً پیامد یک ضربه روانی سنگین‌اند و ربطی به личноیت شما ندارند.

واکنش کودکان در برابر ترومای روانی

معمولاً اولین واکنش کودکان «پسرفت» به مرحله‌ای است که امنیت بیشتری داشتند. برخی بچه‌ها رختخواب‌شان را خیس می‌کنند یا از تنهایی می‌ترسند؛ گروهی تقصیر هر رویداد بدی را بر عهده خود می‌گیرند؛ و برخی با اختلال خواب همچون کابوس‌ها و بیداری‌های طولانی شبانه روبرو می‌شوند. برای یاری به این کودکان، پیش از هر اقدامی، اطمینان دهید که ترس و ناراحتی Reaktionی طبیعی است. سپس در جهت ریشه‌یابی تروما و مدیریت نشانه‌های آن گام بردارید.

تروما در پزشکی چیست؟

تروما معنای دیگری در پزشکی دارد و به آسیب بدنی اشاره دارد. در علم پزشکی، تمام زخم‌ها، شکستگی استخوان‌ها و آسیب اعضا درونی تحت عنوان ترومای جسمی طبقه‌بندی می‌شوند که می‌توانند جزئی یا شدید باشند؛ جزئی مانند زخم انگشت در هنگام باز کردن درب قوطی فلزی که دردش به سرعت رها می‌شود، و شدید همچون سقوط از ارتفاع، تصادفات جاده‌ای، ضرب‌وجرح، سوختگی و ضربه چاقو که بیمار برای ارزیابی و درمان نیازمند بستری و نظارت است.

نکته پایانی

تروما، این واکنش عاطفی منفی بر روی تجربیات آسیب‌رسان، ممکن است روزها پس از حادثه کمرنگ شود یا برای همیشه در لایه‌های عمیق ذهن بماند. علائم روانی و جسمانی تروма هرچقدر پررنگ و انکارناپذیر باشند، همچنان قابل درمان هستند و بر آنها می‌توان غلبه کرد. اگر احساس می‌کنید احساسات ناشی از تجربیات تلخ گذشته بر افکار و رفتارهای زندگی روزمره‌تان سایه افکنده، از روان‌درمانگری حرفه‌ای کمک بگیرید تا مجدداً اعتماد به نفس یابید، ارتباط برقرار کنید و تعادل عاطفی خود را بازیابی کنید.

شما با چه نوع ترومایی دست‌وپنجه نرم می‌کنید؟ دیدگاه‌ها و تجربیات باارزشتان را با ما و دیگر خوانندگان به اشتراک بگذارید.