هرچه در پیش میرویم، هوش مصنوعی شباهت بیشتری به انسانها پیدا میکند و از الگوریتمهای پیشرفته، تکنیکهای یادگیری ماشین و میلیاردها کلمه برای تولید پاسخهای طبیعی و دلپذیر بهره میبرد. در این میان سوال اساسی این است که با وجود تمام امکاناتی که دستیارهای هوشمند فراهم میکنند، آنها چگونه میتوانند بر حریم خصوصی، هویت و روابط ما تأثیر بگذارند. در این گزارش به بررسی تأثیر هوش مصنوعی بر ارزشها و هویت انسان پرداخته شده و آینده محتمل این فناوری ترسیم میشود.

هوش مصنوعی و خدمات آن

در روزهای اخیر مصطفی سلیمان، همبنیانگذار دیپمایند و مدیرعامل اینفلیکشن، بر گسترش چتبات پی تمرکز دارد که مدتی پیش نسخه اندرویدی آن نیز رونمایی شده بود. به گفته او، چتبات پی را میتوان در مقام رئیس ستاد قلمداد کرد که طیف وسیعی از ویژگیهای انسانی را در میان کارها ارائه میدهد.

سلیمان در مورد قابلیتهای فعلی پی بیان میکند اگرچه این چتبات در انجام برخی دستورات نظیر خرید غذا یا رزرو میز رستوران ناتوان است، اما در آینده به عنوان نماینده قانونی و قراردادی شما فعالیت خواهد کرد؛ بدین معنا که در مدیریت منابع مالی و انجام توافقات مربوطه نقش منحصربهفردی ایفا میکند؛ میتواند با مدیران تماس تلفنی برقرار کند و مذاکره با نمایندگان گوناگون را پیش ببرد.

این مطلب نشان میدهد که هوش مصنوعی نقش محوری و کلیدی در برنامههای روزمره انسان دارد و در آینده فراتر از یک دستیار هوشمند حرکت خواهد کرد. اکنون هوش مصنوعی در انجام طیف وسیعی از فعالیتهای معمول نقشی دارد و با پردازش لحظهای دادههای روز دنیا، بیوقفه سوالات کاربران را پاسخ میدهد. اگرچه برخی امور همانند رزرو پرواز، نوبتگیری از مطب پزشک و کنترل منابع مالی همچنان توسط انسانها مدیریت میشوند، اما طولانی نخواهد کشید که ابزارهای مولد در این حوزهها نیز حضور یابند.

به نظر میرسد سرنوشت ما شبیه خلبان هواپیما است؛ پس از تعیین مسیر، در کابین میمانیم و کنترل را به هوش مصنوعی میسپاریم، اما در صورت نیاز مجدد کنترل را در دست میگیریم. با این حال، نگرانی اصلی این است که هوش مصنوعی خود مقصد را تعیین و انتخاب کند.

در آینده کنترل طیف وسیعی از فعالیتها و انتخابهای روزانه خود را به دستیارهای هوش مصنوعی واگذار خواهیم کرد؛ از لیست خرید گرفته تا برنامهریزی برای ملاقاتهای گوناگون. این دستیار با دیگر دستیارهایی که اعضای خانواده، دوستان و آشنایان از آنها استفاده میکنند، در ارتباط خواهد بود. با گذشت زمان، این دستیارها خودمختارتر خواهند شد و در نهایت به احتمال زیاد میتوانند خودشان تصمیم بگیرند و این تصمیمات لزوما مطلوب نخواهند بود.

به همین دلیل سلیمان میپذیرد که ارتباطات چتباتها باید به گونهای پیش برود که در تحلیل و تجزیه آن دچار مشکل نشویم. او میگوید ارتباطات هوش مصنوعی باید به سطح سادهای محدود شود. در این صورت میتوانیم کارکرد و ارتباطات چتباتها با یکدیگر را تحت نظر بگیریم. با نظارت بر ارتباطات چتباتها، پیشبینی میشود که روند گسترش آنها با شدت کمتری پیش رود و شاهد شکلگیری ارتباطات کارآمد و مؤثر میان دستیارهای هوشمند باشیم.

دستیارهای هوشمند؛ گزینه احتمالی برای سوءاستفاده

با استناد به مقاله پژوهشی جاناتان گراچ و ناتانیل فست، اساتید دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، هوش مصنوعی میتواند افراد را به انجام کارها یا رفتارهایی سوق دهد که پیش از این قادر به انجام آنها نبودهاند. این دو استاد با انجام تحقیقات به نتیجه رسیدهاند که گسترش این فناوری مساوی است با افزایش احتمال اعمال مجرمانه، نادرست و غیراخلاقی در میان افراد جامعه

این فناوری (هوش مصنوعی) مردم را پرقدرت میکند؛ حال نگرانی اینجاست که آنها با این قوت دست به چه کاری میزنند؟جاناتان گراچ، استاد دانشگاه کالیفرنیای جنوبی

گراچ معتقد است که بهرهگیری از عاملهای هوش مصنوعی میتواند به از دست دادن ارتباطات انسانی و همدلی آنها منجر شود. او اشاره میکند که دستیارهای هوشمند میتوانند با کمرنگ کردن ارزشهای انسانی و ایجاد اختلال در تعاملات انسانها با یکدیگر، انسانیت را در میان آنها ضعیف کنند.

جنبه منفی دیگر سوءاستفادههای احتمالی در تجارت یا فروش محصولات است. برای مثال، شما میتوانید با دستکاری احساسات یا نشانههای غیرکلامی همچون حالت چهره یا لحن صدا از طریق چتجیپیتی (ChatGPT)، محصول خود را با قیمت بالاتری بفروشید.

ترغیب مردم به خرید محصول گرانتر با بهرهگیری از چنین ترفندها، یک سناریوی خطرناک است که در آن هوش مصنوعی میتواند از روانشناسی انسان – که مطالعه ذهن و رفتار اوست – سوءاستفاده کرده و افراد را قانع به انجام کارهایی کند که احتمالا مایل به آن نیستند یا سودی برایشان ندارد.

انسان باید از تأثیر دستیارهای هوشمند بر زندگی خود آگاه باشد و راهی برای متعادلسازی مزایا و معایب آن بیابد. ابزارهای هوش مصنوعی مولد میتوانند استقلال، خلاقیت و تواناییهای اجتماعی بشر را در برخی کارها و تعاملات مرسوم انسانها تضعیف کنند.

آیا انسانها میتوانند با تحول نقش دستیارهای هوش مصنوعی سازگار شوند؟ آیا بشریت میتواند انسانیت خود را در مواجهه با ماشینهای هوشمند حفظ کند؟ همه این موارد سوالاتی هستند که باید به جستجوی پاسخ برای آنها بپردازیم.