با فروکش پاندمی کرونا و رونق مجدد مسافرت‌های جهانی، ویروس آبله میمون (Monkeypox) به یک چالش سلامت عمومی تبدیل شده است. این بیماری که ریشه در قاره آفریقا دارد، اکنون در مناطق جغرافیایی وسیع‌تری گزارش می‌شود. با توجه به عدم وجود درمان Антивиروسی خاص و قطعی، شناخت دقیق علائم، مکانیزم‌های انتقال و استراتژی‌های پیشگیری، ضرورت الأولى است. در ادامه به بررسی تمام جنبه‌های این بیماری می‌پردازیم.

آبله میمون چیست؟

آبله میمون یک بیماری زونوتیک (مشترک بین انسان و حیوان) ناشی از ویروسِ هم‌نام از خانواده اورتوپاکس‌ویروس (Orthopoxvirus) است؛ خانواده‌ای که ویروس آبله (Variola) نیز از اعضای آن است. این بیماری با بروز جوش‌های پوستی و علائم مشابه آنفولانزا ظهور می‌کند. برای اولین بار در سال ۱۹۵۸ در колони میمون‌های آزمایشگاهی شناسایی شد. اگرچه انتقال اولیه از حیوان به انسان رخ می‌دهد، اما انتقال از إنسان به إنسان نیز از طریق تماس نزدیک امکان‌پذیر است.

🔗 بیشتر بخوانید: سنگ آمیتیست؛ مزایا، موارد منفعت گیری و نحوه مراقبت

دو گونه ژنتیکی (کلاد) متمایز برای این ویروس شناخته شده‌اند: کلاد ۱ (Clade I) با ریشه در آفریقای مرکزی که شدت بالاتری دارد، و کلاد ۲ (Clade II) متعلق به غرب آفریقا. شیوع جهانی سال‌های ۲۰۲۲-۲۰۲۳ ناشی از سویه کلاد ۲ب (Clade IIb) بوده که خفیف‌تر از autres سویه‌ها ارزیابی می‌شود.

آیا آبله میمون قابل درمان است؟

خوشبختانه آبله میمون یک بیماری «خودمحدود» (Self-limiting) محسوب می‌شود؛ یعنی در اکثر موارد با سیستم ایمنی فرد مقابله کرده و در بازه ۲ تا ۴ هفته به‌صورت خودکار بهبود می‌یابد. استراتژی درمانی اصلی، مراقبت‌های حمایتی شامل استراحت، دریافت مایعات فراوان و کنترل عوارض است. پزشکان ممکن است برای پیشگیری از عفونت‌های باکتریایی ثانویه آنتی‌بیوتیک تجویز کنند. اگرچه смерتی ناشی از آن نادر است، اما در افراد با ایمنی ضعیف، باردارانه و کودکان می‌تواند به عوارض جدی منجر گردد.

🔗 بیشتر بخوانید: نان با خمیر ترش؛ ارزش غذایی، فواید و طرز تهیه خمیر ترش

میزان شیوع آبله میمون چقدر است؟

این بیماری در سطح جهانی به عنوان یک عفونت نادر طبقه‌بندی می‌شود، با این حال روند روزافزون موارد در آفریقا و появ موارد در کشورهای غیرانتیمیک (Non-endemic) در سال‌های اخیر، نگرانی‌های Organización Mundial de la Salud را برانگیخته است. پایش مداوم اپیدمیولوژیک برای کنترل شیوع ضروری به نظر می‌رسد.

چه افرادی بیشتر در معرض آبله میمون هستند؟

الگوهای شیوع در قاره‌ها متفاوت است. در آفریقا، کودکان زیر ۱۵ سال بیشترین شیوع را دارا هستند. در مقابل، در اروپا و آمریکا، اکثریت موارد در مردان هم‌جنس‌گرا (MSM) گزارش شده، هرچند که انتقال به هیچ grupa خاصی محدود نیست و هر فردی از طریق تماس نزدیک می‌تواند دچار عفونت گردد.

علائم آبله میمون چه هستند؟

[[OAR_MEDIA_1]]

دوران نهان (Incubation period) معمولاً ۵ تا ۲۱ روز است و علائم اغلب پس از یک هفته آغاز می‌شوند. دوره بالینی ۲ تا ۴ هفته ادامه دارد. علائم اصلی عبارتند از:

• تب و لرز
• سردرد و درد عضلانی/کمری شدید
• خستگی و ضعف عمومی
• تورم گره‌های لنفاوی (Lymphadenopathy) – نشانه تفکیک‌کننده نسبت به آبله‌مرغان
• جوش پوستی (Rash) با تکامل مشخص: ماکول → پاپول → وزیکل → پوستول → کابست و پوسته

جوش‌ها می‌توانند روی صورت، دهان، باسن، نواحی تناسلی، راحتی و کف دست/پا ظاهر شوند. در برخی موارد بروز جوش بدون علائم سیستمی یا با توزیع پراکنده و کم‌تعداد مشاهده می‌شود.

راه‌های انتقال آبله میمون

[[OAR_MEDIA_2]]

انتقال از طریق تماس مستقیم با زخم‌ها، مایع‌های بدنی، قطرات تنفسی در تماس نزدیک و طولانی، و اشیاء آلوده (فومیت‌ها) مانند لباس، چادر و پتو رخ می‌دهد. تماس جنسی، به دلیل تماس پوستی-مخاطی مستقیم، یکی از مسیرهای اصلی در شیوع اخیر است. انتقال عمودی (مادر به جنین) و انتقال از حیوان به انسان (از طریق گوشت، گرزدن یا تماس با خون) نیز مستند شده‌اند.

تشخیص و درمان آبله میمون

به دلیل شباهت بالینی با آبله‌مرغان، سرخک، هرپس و عفونت‌های پوستی دیگر، تشخیص تج سمی چالش‌برانگیز است. معیار طلایی تشخیص، تست PCR روی نمونه‌های برداشته شده از لایه بالا پوستول‌ها یا مایع آن‌هاست. تست‌های سرولوژی (ضدآنه) برای تشخیص عفونت گذشته یا واکسیناسیون پیشین کاربرد دارند.

درمان بیماری آبله میمون و واکسن آن

[[OAR_MEDIA_3]]

داروی آنتی‌ویروس خاص و تایید شده برای آبله میمون وجود ندارد، اما تکویریمات (Tecovirimat) در برخی پروتکل‌های بالینی و استفاده خواندنی (Compassionate use) به کار می‌رود. واکسن‌های نسل سوم علیه آبله (مانند Jynneos/Imvanex/Imvamune) از protección متقاطع در برابر آبله میمون برخوردارند. واکسناسیون پس از تماس (PEP) تا ۴ روز برای پیشگیری از بیماری و تا ۱۴ روز برای کاهش شدت علائم توصیه می‌شود. پروتکل درمان در ایران بر پایه مراقبت‌های حمایتی و واکسن‌سازی حلقه‌ای (Ring vaccination) تدوین شده است.

نکات مراقبت از خود در هنگام ابتلا به آبله میمون

بیماران باید تا بهبود کامل جوش‌ها (افتادن پوسته‌ها و زایش پوست تازه) در ایزوله‌سازی خانگی بمانند. نکات کلیدی:

• اقامت در اتاق جداگانه و استفاده از حمام اختصاصی.
• شستشوی متداوم دست با آب و صابون یا ضدعفونی‌کننده الکل‌دار.
• پوشاندن زخم‌ها با بانداز معقم در حضور دیگران و استفاده از ماسک جراحی.
• حفظ رطوبت پوست و استفاده از حمام‌های سیتز (Sitz bath) برای کاهش درد نواحی تناسلی/مستقیمی.
• مسکن‌های بدون نسخه (استامینوفن/ایبوپروفن) برای کنترل تب و درد.
• اجتناب از خراشیدن، ترکیدن پوستول‌ها یا برش موهای نواحی زخم‌دار برای پیشگیری از عفونت ثانویه و زخم‌پوستی.
• ضدعفونی‌سازی روزانه سطوح تماسی بالا.

پیشگیری از آبله میمون

استراتژی‌های پیشگیری شامل:

• واکسین‌سازی گروه‌های پرخطر (کادر بهداشت، تماس‌های نزدیک موارد، افراد با رفتارهای جنسی پرخطر).
• اجتناب از تماس با حیوانات وحشی بیمار یا مرده در مناطق انتیمیک.
• پختن کامل گوشت و محصولات حیوانی.
• رابطه جنسی ایمن، کاهش تعداد شرکا و استفاده از کاندوم (هرچند کاندوم از تماس پوستی نواحی غیرپوشیده جلوگیری نمی‌کند).
• استفاده از تجهیزات حفاظت فردی (PPE) در مراقبت از بیماران.
• تهویه مناسب فضاها و بهداشت تنفسی.

طول بیماری و خطر آن

بیماری معمولاً ۲ تا ۴ هفته طول می‌کشد. عوارض احتمالی شامل: عفونت باکتریایی ثانویه پوست، ذات‌الریه، عفونت قرنیه (مهدد بینایی)، آنسفلیت و سپسیس است. نرخ مرگ‌ومیر تاریخی ۱ تا ۱۰ درصد گزارش شده، اما در شیوع کلاد ۲ب بسیار پایین‌تر بوده است. گروه‌های پرخطر: کودکان، باردارانه، ایمنی‌پریشان.

چه افرادی در معرض ابتلا به آبله میمون قرار دارند؟

[[OAR_MEDIA_4]]

تماس‌های خانگی، شریک‌های جنسی، کادر درمان بدون PPE مناسب، و کارکنان آزمایشگاهی/حیوانات‌داری. افراد واکسین‌شده علیه آبله (قبل از ۱۹۸۰) احتمالاً ایمنی متقاطع دارند، اما باید تدابیر پیشگیری را رعایت کنند.

آبله میمون در چه کشورهایی دیده می‌شود؟

به طور سنتی در آفریقای مرکزی و غربی انتیمیک بود. شیوع ۲۰۰۳ در آمریکا (از طریق گوندگان آلوده وارداتی) و شیوع جهانی ۲۰۲۲ در اروپا، آمریکا شمالی و جنوبی، خاورمیانه و اقیانوسیه، جغرافیای بیماری را تغییر داد. تا مرداد ۱۴۰۱ مورد تایید شده داخلی در ایران گزارش نشده است.

آیا باید نگران آبله میمون باشیم؟

ویروس DNA با نرخ جهش پایین، پایدارتر از ویروس‌های RNA (مانند کرونا) است. عوامل rik افزایش شیوع شامل: توسعه شهرسازی به حریم حیات وحش، تغییرات اقلیمی، و ترافیک مسافرتی بالا است. پایش ژنومی برای ردیابی جهش‌های بالقوه حیاتی است.

سخن پایانی

با وجود حساسیت‌های پس از کرونا، آبله میمون همچنان یک بیماری کنترل‌پذیر با انتقال محدود (تماس نزدیک) است. رعایت بهداشت mãos، استفاده از ماسک در انبوهی، و اجتناب از تماس با موارد مشکوک، تدابیر موثری هستند. در صورت بروز تب و جوش پوستی پیشرفت‌یافته، مراجعه فوری به پزشک برای تشخیص تفریقی و مدیریت ضروری است.

نویسنده متن مهم: مرضیه ناصری
بازنویسی و به روز رسانی: امیر هوشنگ فرجی

دسته بندی مطالب
مقالات کسب وکار

مقالات تکنولوژی

مقالات آموزشی

سلامت و تندرستی

[ad_2]