تحلیل تاریخی سریال شوگان: ژاپن فئودال، پرتغالی‌ها و قدرت تورانگا
سریال شوگان تولید شبکه FX نگاهی عمیق و فرهنگی به ژاپن اواخر قرن شانزدهم می‌دهد که بر پایه رمان پرفروش جیمز کلاول ساخته شده است. در دوران فئودال ژاپن، شوگان فرمانده ارشد نظامی بود که جایگاه موروثی داشت و به دلیل کنترل ارتش و ضعف امپراتور‌ها، قدرت واقعی را در دست می‌گرفت. اگرچه این سریال باز‌سازی اثری است که در دهه ۱۹۸۰ ساخته شده بود، اما نسخه جدید از نظر دقت در تصویر شخصیت‌ها و فضای تاریخی از پیشین خود فرا‌تر رفته است. شخصیت‌های داستان، از جمله جان بلک‌ثورن که بر پایه ویلیام آدامز نخستین اروپایی غیر پرتغالی در ژاپن است، تنها از منظر یک دریانورد انگلیسی روایت نمی‌شوند.
همانند رمان کلاول، سریال شوگان FX نیز بر پایه رویداد‌های تاریخی واقعی بنا شده است. داستان ویلیام آدامز که می‌خواست روابط تجاری با ژاپن برقرار کند، از طریق سفر شخصیت خیالی جان بلک‌ثورن بازآفرینی شده است. با وجود جنبه داستانی، رمان نگاهی پژوهشی به روابط ژاپن و اروپا در پایان دوره سنگوکو و آغاز دوران شوگان توکوگاوا ارائه می‌دهد. اپیزود‌های پخش‌شده تا کنون توانسته‌اند جزییات و دقت رمان را به خوبی باز‌سازی کنند.
داستان در سال ۱۶۰۰ و پیامد‌های دوره سنگوکو
روایت سریال در اواخر قرن شانزدهم و پس از دوره سنگوکو (۱۴۷۷ تا ۱۶۰۰) آغاز می‌شود. در این قرن، نفوذ شوگان‌ها که حاکمان واقعی بودند، تضعیف شد و دایمیو‌های قدرتمند ( روسای خاندان‌ها) قدرت را در مناطق خود تثبیت کردند. درگیری‌های مداوم بین طایفه‌ها باعث صد سال بی‌ثباتی و یکی از خشن‌ترین دوره‌های تاریخ ژاپن شد. سامورایی‌ها نقش کلیدی داشتند، اما دهقانان نیز به عنوان سربازان پیاده (آشیگارو) در جنگ‌ها استفاده می‌شدند و مقیاس درگیری‌ها را گسترش دادند.
در سریال شوگان، با وجود ارامش نسبی که تایکو برقرار کرده، پیامد‌های سنگوکو همچنان حس می‌شود. وقتی از لرد تورانگا پرسیده می‌شود که آیا می‌خواهد تنها نایب‌السلطنه بماند، او ادعا می‌کند آخرین شوگان واقعی سال‌ها پیش فوت کرده است. این دیالوگ نشان می‌دهد قدرت واقعی در دست حاکمان محلی است. پس از مرگ تایکو، چهار تن از پنج نایب‌السلطنه معتقدند توران بیش از حد قدرت گرفته و این موضوع دیگر فرمانروایان را در حالت آماده‌باش قرار می‌دهد.
شورای نیابت سلطنت الهام‌گرفته از شورای ریش‌سفیدان ۱۵۹۸
اپیزود دوم با لحظات پایانی ناکامورا هیدتوشی (تایکو) آغاز می‌شود که یک پسر پنج‌ساله به عنوان وارث باقی می‌گذارد. بنابراین حکومتی نایب‌السلطنه‌ای با تشکیل شورای نیابت سلطنت راه‌اندازی می‌شود. اعضای شورا شامل تورانگا، ایشیدو، کیاما، اوهنو و سوگیاما می‌باشند که سه نفر از آن‌ها از زمان ورود یزوییان پرتغالی به مسیحیت گرویده‌اند. این رویداد بر پایه مرگ واقعی تویوتومی هیدئوشی و شورای پنج نفره پس از او استوار است.
دوره سنگوکو تنها با جنگ‌های داخلی همراه نبود، بلکه اولین تماس ژاپن با اروپا را نیز رقم زد. تویوتومی هیدئوشی، دومین متحدکننده بزرگ ژاپن، در سال‌های پایانی سنگوکو نقش اساسی در اتحاد سرزمین داشت. او قدرت کافی برای حکومت به نام امپراطور را یافت و نبرد‌های محلی را خاتمه داد. این ژاپن متحد سعی کرد به رهبری هیدئوشی به کره حمله کند که ناموفق ماند. شخصیت تایکو در سریال به این ماجرای تاریخی اشاره دارد.
رابطه ژاپن با اروپا و ورود پرتغالی‌ها
پرتغالی‌ها در سال ۱۵۴۳ با ورود آنتونیو موتا، فرا‌نسیسکو زیموتو و آنتونیو پیکسوتو به تانگاشیما، اولین تماس اروپایی با ژاپن را برقرار کردند. آن‌ها با زبان متفاوت و سلاح آتشین، به سرعت روابط تجاری مستقیمی با ژاپنی‌ها ایجاد نمودند. کالا‌های اروپا و چین (که روابط تجاری خود را با قطع کرده بود) از طریق کشتی‌های پرتغالی به ژاپن رسیدند. سلاح آتشین یکی از مهم‌ترین اقلام تجاری بود. بندر ناگاساکی که در دو اپیزود اول ذکر شده، در سال ۱۵۷۱ توسط پرتغالی‌ها و با همکاری اومورا سومیتادا تاسیس شد. اگرچه ژاپن هرگز مستعمره پرتغال نشد، اما این جزایر مورد بهره‌برداری تجاری پرتغالی‌ها قرار گرفتند و زنان ژاپنی به عنوان برده خرید و فروش شده و به اروپا فرستاده می‌شدند.
مسیحیت در ژاپن و نقش در داستان شوگان
پرتغالی‌ها علاوه بر نفوذ اقتصادی، ژاپنی‌ها را با مسیحیت آشنا کردند. بودیسم و شینتو دو دین غالب بودند، اما یزوییان پرتغالی باعث گرویدن تعداد زیادی از ژاپنی‌ها به کاتولیسزم شدند. بسیاری از فرمانروایان برای دسترسی به تجارت دریایی و محصولات پرتغالی، دین خود را تغییر دادند. در اپیزود دوم، ایشیدو انگیزه‌های اقتصادی دیگر نایب‌السلطنه‌ها را برای گرویدن به مسیحیت فاش می‌کند. کشاورزان ژاپنی نیز به تعداد زیادی مسیحی شدند. ورود ویلیام آدامز (الهام‌بخش بلک‌ثورن) ژاپنی‌ها را با پروتستانتیزم آشنا کرد و مسیر‌های جدیدی بین ژاپن و کشور‌های پروتستان باز نمود.
پایگاه پرتغال در ماکائو و واسطه‌گری تجاری
پرتغال تنها قدرت اروپایی در ژاپن بود و کل تجارت غرب با این سرزمین را کنترل می‌کرد. همچنین به عنوان واسطه تجاری بین ژاپن و چین (که روابط را قطع کرده بود) عمل می‌کرد. کشتی‌های پرتغالی تنها راه دسترسی ژاپن به ابریشم چین بودند. عملیات‌های مهم تجاری در ماکائو اتفاق می‌افتاد که تمرکز اپیزود دوم است. تورانگا از وجود پایگاه پرتغالی در ماکائو و استخدام رونین‌ها (سامورایی‌های بی‌ارباب) در آن بی‌خبر بود. صحنه ترسیم نقشه جهان توسط جان بلک‌ثورن، تورانگا را از فعالیت‌های پرتغال و وجود مسیحیان غیر کاتولیک آگاه می‌سازد. در واقعیت، توکوگاوا ایه‌یاسو (تورانگا) در نهایت روابط با پرتغال را قطع کرد اما به هلندی‌ها که توسط آدامز معرفی شده بودند، اجازه فعالیت در ناگاساکی را داد.
ماکائو از سال ۱۵۵۷ تا ۱۹۹۹ مستعمره پرتغال بود و در سواحل جنوب شرقی چین، در مجاورت نزدیک ژاپن قرار داشت. پرتغالی‌ها این منطقه را در ۱۵۱۳ کشف کردند و پس از دهه‌ها درگیری، در نهایت ماکائو را از چینی‌ها اجاره کردند تا واسطه تجارت با منزوی شده باشند. نفوذ پرتغالی‌ها در ماکائو، به ویژه از راه مسیحیت، در سراسر گسترش یافت. ماکائو مرکز مهمی برای نشر کاتولیسزم در آسیا شد. یزوییان پل ارتباطی بزرگ بین شرق و غرب بودند. شخصیت پدر مارتین آلویتو (تامی باستو) در سریال، مترجم و دیپلمات است و بر پایه ژوآئو رودریگز شخصیت تاریخی بنا شده است.
پرتغالی‌ها و به ویژه پدر آلویتو، بندر ماکائو را از ژاپنی‌ها پنهان نگه داشته بودند. وقتی تورانگا از وجود ماکائو آگاه شد، این افشاگری شکافی در روابط تجاری ایجاد کرد. تورانگا متوجه شد ماکائو پایگاه نظامی است که مهمات، سلاح و رونین‌های مسیحی در آن سازمانده‌ی شده‌اند. رونین‌ها سامورایی‌های بی‌ارباب و اغلب بی‌تبار بودند که به عنوان جنگجویان مزدور استفاده می‌شدند. در اپیزود دوم، بلک‌ثورن توسط مردان تورانجا نجات داده و بازجویی می‌شود. صداقت او اعتماد تورانگا را جلب می‌کند، چون فاش می‌کند پرتغالی‌ها دهه‌ها علیه منافع کار کرده‌اند.
چرا پرتغالی‌ها ماکائو را مخفی نگه داشته‌اند؟
تورانگ از افشاگری‌های بلک‌ثورن حیرت‌زده شده و عدم اعتماد به پرتغالی‌ها را اعلام می‌کند. بلک‌ثورن اضافه می‌کند که یک کشتی تجاری پرتغالی به نام کشتی سیاه سود‌های کلانی از تجارت ابریشم چین و به‌دست آورده و پرتغالی‌ها دهه‌ها صادرات ارزشمند را به سرقت برده‌اند. افشاگری‌ها نشان می‌دهد ماکائو تنها پایگاه تجاری نیست، بلکه پایگاه نظامی مخفی با ارتش رونین‌های مسیحی است که در جنگ ایمجین در کره علیه ارتش مورد استفاده قرار گرفته. این موضوع ناکامی تایکو در کره را توضیح می‌دهد که در دو اپیزود اول چند بار به آن اشاره شده است.
این افشاگری دلیل توقیف یادداشت‌های بلک‌ثورن توسط کاپیتان واسکو رودریگز را توضیح می‌دهد. رودریگز می‌دانست نام ماکائو در یادداشت‌ها ذکر شده و تورانگا با ترجمه تودا ماریکو این متنها را می‌خواند. تورانگا که اکنون از فریبکاری‌های پرتغالی‌ها آگاه است، احتمالا طرحی برای مقابله با پدر آلویتو دارد. نقش آگا‌هانه یا ناآگا‌هانه آلویتو در این ماجرای طولانی، با توجه به حضور طولانی او در، مشکوک است. پایگاه نظامی ماکائو علت ناشناخته ناکامی در جنگ کره بوده که می‌تواند پیامد‌های مهمی برای پرتغال در اپیزود‌های آینده داشته باشد.
نقش قلعه اوساکا در جهان شوگان
روایت تاریخ در دوران شوگان بدون اشاره به قلعه اوساکا به عنوان مکان کلیدی غیر‌ممکن است، چون ساخت آن پیش از رویداد‌های سریال آغاز شده بود. در رمان و سریال، اوساکا مکانی است که رویداد‌های مهمی در آن رخ می‌دهد و به نظر می‌رسد مکان ثابت روایت تلویزیونی نیز خواهد بود. درک لرد‌های نایب‌السلطنه و همتایان واقعی آن‌ها برای فهم اهمیت اوساکا ضروری است.
ساخت قلعه اوساکا در ۱۵۸۳ آغاز شد و بخشی از می‌راث تویوتومی هیدئوشی است. هیدئوشی، یکی از متحدکنندگان بزرگ ژاپن، دستور ساخت را پس از تحقق هدف اتحاد صادر کرد و ۱۰۰ هزار کارگر در پروژه‌ای که در ۱۵۸۶ تکمیل شد، مشارکت داشتند. این قلعه معماری شگفت‌انگیزی داشت و استحکامات تاکتیکی را با دکور‌های فریبنده‌ای چون برگ‌های طلایی مشهور متعادل می‌کرد تا بازدیدکنندگان را شگفت‌زده و روحیه مهاجمان را تضعیف نماید. هیدئوشی می‌خواست اوساکا بنایی ماندگار باشد و از دستاورد‌های معماری پیشین پیشی بگیرد. تایکو در سریال نماد هیدئوشی است، بنابراین اوساکا نماد تأثیر سریع حکمرانی اوست. اگرچه در زمان پنج نایب‌السلطنه، اوساکا کمتر از دوران تایکو متحد است. پس از مرگ هیدئوشی، خلأ قدرتی باقی ماند که به جنگ جدید برای اتحاد به رهبری توکوگاوا ایه‌یاسو (تورانگا) منجر شد، در حالی که اوساکا همچنان تهدیدی علیه حکومت او باقی ماند چون توسط پسر هیدئوشی و متحدانش اشغال شده بود.
