کشف سلول پیشگونه اندومک پیشبینی قرنها پیشین که واقعیت شد و امید نو برای درمان زخمهای مزمن, تیمی از محققان استرالیا با موفقیت گمشدهحلقهای در علم پزشکی را آشکار ساختند نوعی سلولی کاملاً نو که بیش از یک سده پیش وجود آن پیشبینی شده بود. این پیشرفت علمی، افقهای تازهای برای درمان زخمهای مزمن و بیماریهای وینین گشوده است.

پایان یک سده جستجو از فرضیه تا واقعیت بر اساس گزارش ساینسآلرت، شناسایی پیشگونه اندومک ثمره تلاشهای پیدرپی ۹ ساله دانشمندان است. برای نخستین بار، این سلولهای مرموز در آئورت موشهای بالغ رصد، جدا و شناسایی شدند.

نقش حیاتی در ترمیم بافت و انژیوژنز ویژگی منحصر به فرد این سلول پیشگونه، توانایی تبدیل شدن به سلولهای لایه درونری (اندوتلیال) و ماکروفاژ در پاسخ به نیازهای فیزیولوژیک بدنه است. وقتی جریان خون دچار اختلال میشود یا بافتی آسیب میبیند، پیشگونههای اندومک فعال شده و در ساخت رگهای خونی تازه (انژیوژنز) و کنترل التهاب نقش سازندهای ایفا میکنند.

شواهد تجربی ترمیم زخمهای دیابتی در موش برای ارزیابی پتانسیل درمانی، محققان این سلولها را در محیط آزمایشگاهی تکثیر کرده و به موشهایی با مدل زخم دیابتی (ایجاد شده با محدود کردن گردش خون در پای عقبی) تزریق نمودند.

در عرض دو هفته، شبکهای از رگهای خونی نو در ناحیه آسیبدیده شکل گرفت. این یافتنها در ژورنال معتبر منتشر شده است. مکانیسم عملکرد راز ریشهیابی ماکروفاژها برای درک چگونگی کارکرد این سلول، باید به پیشینه ماکروفاژها پرداخت. این سلولهای ایمنی نخستین مدافعان بدن در دوران جنینی هستند و در اکثر بافتهای پوستانی تا آخر عمر باقی میمانند.

با این حال، قرنها پیش دانشمندان فرض کرده بودند که در پستانداران باید منبعی برای تولید ماکروفاژهای نو وجود داشته باشد. چالش منشأ ماکروفاژهای بالغ مدتها باور بر این بود که سلولهای بنیادی مغز استخوان منبع اصلی ماکروفاژهای بالغاند. اما تحقیقات اخیر نشان داد که این سلولها تنها بافتهای محدودی (مانند روده، پوست و قلب) را تأمین میکنند. اینجا بود که وجود یک پیشگونه جداگانه — همانند پیشگونه اندومک — ضروری به نظر میرسید.

محل استقرار و روند تکامل یافتههای جدید حاکی است که پیشگونههای اندومک در مراحل اولیه جنینی در آئورت قلب کاشته میشوند. با رشد موجود زنده، این سلولها به جریان خون وارد شده، به بافتهای مختلف مهاجرت کرده و در صورت لزوم به ماکروفاژ و سلولهای اندوتلیال متماایز میگردند.

پتانسیل درمانی بینظیر بینیاز از همخوانی ایمنی یکی از جذابترین ویژگیهای این سلولها، فاقد بودن برچسبهای مولکولی (مجموعه همسازگی اصلی) است که باعث میشوند سیستم ایمنی گیرنده آنها را به عنوان خود بدنی نپذیرفته و حمله نکند. این ویژگی، راه را برای ترانسپلاتاسیون آلوژنیک (بین دو فرد متفاوت) بدون نیاز به سرکوب ایمنی باز میگذارد.

دانشمندان امیدوارند با شناسایی همتای انسانی این سلولها، درمانی انقلابی برای میلیونها بیمار مبتلا به زخمهای مزمن ناشی از دیابت یا نارسایی وینین ارائه دهند.