الن ویک ۲: تجلی هنر و جنون در شاهکار سم لیک

الن ویک ۲: تجلی هنر و جنون در شاهکار سم لیک

فکر اینکه یک بازی ویدیویی بتواند مظهر مطلق خلاقیت یک یا چند صد ذهن شگفت‌انگیز باشد، تا چند سال پیش غیر‌ممکن به نظر می‌رسید. مباحثه‌های ساده‌انگارانه در مورد اینکه اصلا ویدیو گیم چیست و آیا هنر محسوب می‌شود یا خیر، همچنان در برخی محافل ادامه دارد و عده‌ای آن را چیزی جز وسیله‌ای برای سرگرمی یا فرار از مهلکه‌ی حقیقت نمی‌پندارند. اما اکنون که در مورد اثری چون الن ویک ۲، به گفتن تجلی هنر خالص سخن می‌گوییم، بهتر است درست همانند سازندگان این بازی، واهی‌گویی‌های ساده‌انگاران را کنار بگذاریم و با صراحت و صداقت به سراغ یک مقصد متعالی برویم.

اجازه دهید در توصیف بازی تازه سم لیک این‌گونه بگوییم که الن ویک ۲ یک اتفاق نادر و حتی غیر‌ممکن است؛ یک نوع از هنر والا که بدون شک نمی‌تواند در کالبد حقیقت جای بگیرد و این که این چنین اثری بعد از صرف سال‌ها تلاش، صدها و بلکه چند هزار نیروی انسانی، می‌لیون‌ها دلار اندوخته، و صدالبته هزاران ساعت خودآزاری مستعد‌ترین هنرمندان صنعت، بالاخره از اتاق تاریک الن ویک خارج شده و به دست ما رسیده، دست مقداری از معجزه ندارد.

در دنیایی که اندوخته‌گذاران و افراد قوی افسار هنرمندان را به دست گرفته‌اند و این تفتیش عقاید گسترده در حال خاموش کردن چراغ خلاقیت و آزادمنشی افراد یکی بعد از دیگری است، افرادی قبیل سم لیک، هیدئو کوجیما، می‌ازاکی و چند نام برجسته دیگر حکم آخرین جنگجویان و شوالیه‌های جبهه هنر حقیقی را دارند. آن‌ها برای هنر، به منزله والا‌ترین شکل از ابراز وجود و احساسات انسانی، مبارزه می‌کنند و شخصا نظر دارم این مبارزه مقدس است.

<figure class="wp-block-gallery has-nested-images columns-2 is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex"

Alan Wake 2
الن ویک ۲: تجلی هنر و جنون در شاهکار سم لیک ۱۳
Alan Wake 2Alan Wake 2
الن ویک ۲: تجلی هنر و جنون در شاهکار سم لیک ۱۴
Alan Wake 2Alan Wake 2
الن ویک ۲: تجلی هنر و جنون در شاهکار سم لیک ۱۵

سم لیک و همکارانش از زمان ارایه تکه اول الن ویک در سال ۲۰۱۰ رویای ساخت دنباله‌ای را در سر می‌پرورانند که بتواند انقلابی در دوران خودش به وجود آورد. این رویا، دست مقداری از گره‌های ذهنی و وسواس الن برای نوشتن آخر‌بندی داستان نداشت؛ لیک می‌خواست دریاچه بازی اول را به اقیانوسی ژرف تبدیل کند و انجام این کار چیزی جز ایستادگی جانانه در برابر آنتروپی کائنات نیست. جهانی که روز به روز، آهسته‌آهسته، قدم به قدم، متر به متر و ثانیه به ثانیه به سمت نابودی و هرج و مرج می‌رود؛ جامعه‌ای که هر سال کمتر از سال قبل به قیمت‌های انسانی و مظاهر متعالی هنر بها می‌دهد؛ مخاطبانی که سرگرمی لحظه‌ای و پمپاژ مست‌کننده دوپامین در مغزشان را به شگفتی هزارتوی عروج‌قسمت یک تأثیر ژرف ترجیح خواهند داد؛ و صنعتی که روح کاپیتالیسم را با بغل باز در کالبد خود پذیرفته و بقای خود را به مفهوم رشد اقتصادی بدون مرز گره زده است.

در زمان معارفه بازی نه‌چندان موفق، سم لیک به صراحت خبر داد که ساخت دنباله الن ویک به نوعی کنسل شده، چرا که بازی نخست به قدر کافی درآمدزایی نداشت. در اینجا اعضای رمدی فهمیدند که خودشان در یک شرایط کاملا ویدیو گیمی گیر کرده‌اند شخصیت مهم یا همان پروتاگونیست داستان هدفی دارد، اما مسیر پیش‌روی او با یک درب آهنی بزرگ و خاکس‌تری مسدود شده است. او چاره‌ای ندارد جز اینکه از مسیر مهم خود خارج شود و به جستوجوی کلید آن در بگردد. احتمالا زمان زیادی از دست برود اما دو چیز محرز است یک، این که تنها راه رسیدن به مقصد از این درگاه خاص می‌گذرد و چاره‌ای جز همراه شدن با امواج سرنوشت نیست؛ دوم، این که شخصیت ما با اکتشاف محیط و روبرو شدن با خطرات و چالش‌های تازه، به موجودی والا‌تر و با لیاقت‌تر تبدیل می‌شود. رمدی، قهرمان این داستان، ابتدا تلاش ناموفقی با داشت و سپس بازی تبدیل به همان کلیدی شد که سم لیک و دوستانش را به مقصد مهم نزدیک کرد.

Alan Wake 2Alan Wake 2
/

با ارایه در سال ۲۰۱۹ مجدد نام رمدی را سر زبان‌ها انداخت و با این که نقص‌های تعداد زیادی داشت، پتانسیل استودیو فنلاندی را به خوبی به نمایش گذاشت. کمتر از یک سال سپس، کمپانی عظیم اپیک گیمز که به واسطه درآمدزایی بی‌آخر فورتنایت آزادی اقتصادی تعداد زیادی دارد، نظرش نسبت به دنیای متصل رمدی جلب شد و نتیجه آن انعقاد یک قرارداد با رمدی برای گسترش دو بازی ویدیویی بود. اپیک گیمز ماموریت حمایتمالی از پروژه الن ویک ۲ را برعهده گرفت تا سم لیک با خیال آسوده‌تری تأثیر رویایی خود را خلق کند.

با این حال، همه وقایع مذکور به نوعی آغاز داستان برای رمدی بود؛ اولین قدم‌ها برای رسیدن به جام مقدس. داستان الن ویک ۲ و شخصیت مهم آن به خوبی مرا به این نتیجه رساند که رمدی هم درست همانند مخلوق قابل‌ستایشش داخل قلمروی جنون و دنیای تاریک خلاقیت شده است. هنگامی تک‌تک جنبه‌های الن ویک ۲ را مورد واکاوی قرار می‌دهیم، فهمیده می‌شود که سازندگان همه آنچه در وجودشان داشته‌اند را با عشقی فرا‌زمینی به سازه‌ی خود تزریق کرده و کماکان به شکلی مازوخیسمی مفهوم بی‌نقص را جستجو نموده‌اند.

Alan Wake 2Alan Wake 2
/

اکنون برای اینکه عمیقا بفهمیم پرورش این چنین تفکر و دیدگاه‌ی برای یک هنرمند چگونه است، باید به قهرمان داستان الن ویک ۲ مراجعه کنیم. الن، به عنوان یک نویسنده بزرگ، محکوم است تا بنویسد و بنویسد و بنویسد. و این فرآیند جان‌کاه طی ۱۳ سال مملو از تاریکی و شکنجه روحی هم چنان به فرجام مورد نظر نمی‌رسد. الن باید داستان بی‌نقص خود را به رشته تحریر درآورد تا از مکان تاریک نجات یابد. اما مگر یک هنرمند واقعی می‌تواند غیر از خودخوری و شرحه‌شرحه کردن افکار خودش کاری انجام دهد؟ در نظر یک هنرمند، هیچ اثری، هیچ جمله‌ای، هیچ پلانی، هیچ تصویری، هیچ بیتی و هیچ سمفونی‌ای نمی‌تواند به طور کامل حق نوشته را ادا کند. صدالبته که این اندیشه تاریک و بدبینانه هیچ ریشه منطقی و واقعی ندارد و زاییده اذهانی است که بیش‌تر از حد رشد کرده‌اند؛ بیش‌تر از حد دیده‌اند؛ بیش‌تر از حد توانایی کرده‌اند؛ بیش‌تر از حد شنیده‌اند؛ بیش‌تر از حد فهمیده‌اند…

در نتیجه، اینجا همان لوپ یا چرخه ابدی برای هنرمندان شکل می‌گیرد دویدن به سوی سراب بی‌نقصی، و نرسیدن و نرسیدن و نرسیدن. این سراب هیچ هنر‌مندی را سیراب نکرده و اساسا نمی‌تواند بکند. علت آن هم روشن‌تر از روز است. الن ویک طی ۱۳ سال چیزی جز رنج برای خودش خلق نکرد و حتی کار به جایی کشید که جنبه‌ی تاریک‌تر شخصیتش از خوابی طویل بیدار شد. بماند که او به طور ناخودآگاه تلاش کرد این جنبه تاریک را از وجود خودش جدا کند و به یک حاضر خارجی نسبت دهد. هرچه باشد، تاریخ بشر مشخص می‌کند هنرمندان می‌توانند اساتید شکنجه باشند؛ مخصوصا شکنجه خودشان.

الن ویک برای آخر بخشیدن به کابوس چندین و چند ساله‌اش راهی جز ناکامی اهریمن درونی و کنار آمدن با حقایق دنیای اطرافش نداشت. اگر هنر‌مندی نتواند با این حقیقت کنار بیاید که چیزی به نام بی‌نقص وجود ندارد، عملا نمی‌تواند هیچ تأثیر هنری تشکیل دهد. او تا ابدیت در چرخه‌ای باطل برای یافتن جام مقدس می‌دود تا نهایتا یک روز خودش را از بین ببرد. جنون، آخرین ایستگاه این قطار است.

حال من یقین دارم سم لیک و همکارانش نیز این چنین سفری را تجربه کرده و سال‌ها با ایده‌های دیوانه‌وار و شیاطین دنیای هنر دست به گریبان شده‌اند. این که آن‌ها چطور موفق شدند از طوفان ذهن‌های بی‌قرار خود جان سالم به در ببرند را نمی‌دانیم، اما این که الن ویک ۲ به بهترین شکل ممکن به هنردوستان هدیه شده مشخص می‌کند هنرمندان رمدی از این نبرد بزرگ سربلند بیرون آمده‌اند.

سم لیک خالق Alan Wake 2سم لیک خالق Alan Wake 2
الن ویک ۲: تجلی هنر و جنون در شاهکار سم لیک ۱۶

هنرمندان، همان گونه که می‌گویند، همزمان قهرمان روشنی و منادی تاریکی می‌باشند. و تصمیمات و کوشش‌های آن‌ها در طول زمان مشخص می‌کند کدام جنبه در کارزار قلبشان بر فرد دیگر چیره شده است. الن ویک ۲ احتمالا یک بازی تاریک و پر از خشونت و درد باشد، اما حاصل روشنی روح هنرمندانی است که برای یک قیمت قابل احترام و فرا‌موش‌شده می‌جنگند.

واکاوی الن ویک ۲ برای من یک عمر زمان خواهد برد و سخن گفتن در مورد آن طی یک مقاله همانند تلاش برای جای دادن تایتانیک در جوی آب است. در نتیجه قلم را زمین می‌گذارم تا بتوانم به راهی برای خروج از مکان تاریک ذهن خودم فکر کنم؛ یقینا به گمان زیاد آن راه را می‌شناسم…

هنر، تنها راه گریختن است.