نظریه مثلث عشق استرنبرگ؛ بررسی هشت نوع عشق در روابط

انواع عشق بر مبنای نظریه مثلث عشق

عشق یک مفهومی پیچیده است که فیلسوفان و روانشناسان سال‌ها سعی کرده‌اند تعریف کنند. رابرت استرنبرگ در اواخر دهه ۱۹۸۰ نظریه مثلث عشق را مطرح کرد و یک مطالعه در سال ۲۰۲۱ صحت آن را تأیید نمود.

اجزای سه‌گانه عشق در نظریه استرنبرگ

بر اساس این نظریه، عشق از سه مؤلفه اصلی صمیمیت، اشتیاق و ضمانت (تعهد) تشکیل شده است. این سه عامل در روابط مختلف به صورت‌های گوناگون ترکیب می‌شوند و هشت نوع عشق مختلفی را به وجود می‌آورند.

صمیمیت پایه ارتباط عاطفی

استرنبرگ صمیمیت را حس نزدیکی، تعلق خاطر و پیوند در روابط عاطفی تعریف کرد. این مؤلفه رابطه را گرم و زنده نگه می‌دارد و ریشه در اندوخته‌گذاری عاطفی دو نفر دارد. صمیمیت در طول زمان به‌طور نسبی ثابت می‌ماند، آگاه‌ی افراد به آن نوسان دارد. در روابط کوتاه‌مدت جایگاه‌ی محدود دارد، در حالی که در روابط طولانی‌مدت أهمیتی می‌یابد و پاسخ‌های احساسی و فیزیولوژیکی مختلفی در طرفین ایجاد می‌نماید.

اشتیاق محرک رابطه

اشتیاق مجموعه‌ای از محرک‌ها است که به جاذبه‌های فیزیکی، کمال جنسی و احساسات علاقه‌مندی منجر می‌شود. این عنصر منبع انگیزشی در ارتباط با طرف دیگر است و زمانی شکل می‌گیرد که دو نفر درگیری عاطفی داشته باشند. اشتیاق عموما پایدار نیست و با گذشت زمان دگرگون می‌شود؛ در روابط کوتاه‌مدت نقش پررنگی ایفا می‌کند اما در روابط طولانی‌مدت شدت آن بدن نمی‌تواند به‌طور مداوم در چنین حالت روانی-فیزیولوژیکی بماند.

ضمانت و تعهد پایداری رابطه طولانی‌مدت

مؤلفه سوم تصمیم به دوست داشتن شخص دیگر در کوتاه‌مدت و تعهد برای حفظ آن عشق در طولانی‌مدت است. ضمانت شامل اجزای شناختی است که در تصمیم‌گیری‌های روابط طولانی‌مدت دخیل می- برخلاف اشتیاق، این مؤلفه قابل کنترل است و در طول زمان ثابت می‌ماند، هرچند آگاه‌ی طرفین به آن نوسان دارد. ضمانت در روابط کوتاه‌مدتوظیفه محدودی دارد، اما برای استمرار روابط طولانی‌مدت ضروری است؛ بدون خواست و تعهد دو طرف، تداوم رابطه تقریبا غیر‌ممکن می‌شود.

هشت نوع عشق بر اساس ترکیب مؤلفه‌ها

تعامل سه مؤلفه صمیمیت، اشتیاق و ضمانت هشت نوع عشق مختلفی را می‌سازد که می‌توانند در طول یک رابطه دگرگون شوند. برای مثال، رابطه ممکن است با عشق پرشور آغاز شود، سپس به عشق رمانتیک تبدیل گردد و در نهایت به عشق برسد.

۱. بی‌عشقی

وقتی هیچ‌یک از سه مؤلفه در رابطه وجود نداشته باشد، به آن بی‌عشقی می‌گویند. این نوع در تعاملات عابری روزانه همچون روابط کاری و اجتماعی مشاهده می‌شود و فاقد هر‌گونه حس رابطه و تعلق خاطر است.

۲. دوستی

تنها با وجود صمیمیت و اشتیاق و, دوستی شکل می‌گیرد. این شامل حس نزدیکی، پیوند و گرمی است بدون شدید یا تعهد طولانی‌مدت. دوستی‌ها سطوح متفاوتی دارند؛ اگر یکی از دو مؤلفه دیگر اضافه شود، دیگر دوستی نام نخواهد داشت.

۳. شیفتگی

شیفتگی تنها بر پایه اشتیاق است، بدون صمیمیت و ضمانت. این عشق مبتنی بر و کشش فیزیکی است و علائم جسمی مانند تپش قلب و انگیزه جنسی دارد. شیفتگی بسیار سریع وقوع می‌یابد و فرصتی برای شناخت و رشد صمیمیت و وجود ندارد.

۴. عشق خالی

وقتی فقط وجود داشته باشد و صمیمیت و اشتیاق از بین رفته باشند، عشق خالی شکل می‌گیرد. این نوع در زوج‌های طولانی‌مدت دیده می‌شود که حس خود را به هم از دست داده‌اند. استرنبرگ اشاره می‌کند در جوامع غربی عشق خالی به‌عنوان پایان اب بندی شده است، در حالی که در برخی جوامع سنتی این لحظه شروع ازدواج‌های است؛ زوجان ابتدا با تعهد وارد می‌شوند و به مرور زمان صميمیت و تیاق را می‌سازند.

۵. عشق رمانتیک

ترکیب صميميت و اشتیاق بدون، عشق رمانتیک را می‌سازد. این یک دوستی است که و کشش جسمی نیز در آن حضور دارد. مثال کلاسیک آن عشق رومئو و ژولیت است که صميمیت عمیق و اشتیاق داشتند، اما واقعی نداشتند. عشق رمانتیک می‌تواند مرحله ابتدایی رابطه طولانی‌مدت باشد که با گذشت زمان به تعهد تبدیل شود.

۶. عشق

صميميت بدون اشتیاق، عشق را تشکیل می‌دهد. استرنبرگ آن را دوستی طولانی‌مدت و متعهدانه می‌داند. این نوع در زوج‌هایی مشاهدة می‌شود که سال‌ها از ازدواجشان گذشته و دیگر و الشوق جسمی ندارند. پژوهش‌ها نشان می‌دهد روابط عموما اشتیاق است، اما این پایدار نیست و با زمان خاموش می‌شود؛ صميميت و در می‌مانند.

۷. عشق بی‌نتیجه

اشتیاق بدون صميمیت، عشق بی‌نتیجه می‌سازد. این رابطه سریع رشد می‌کند و به‌طور زودي به پایان می‌رسد. مثال آن زوجانی است که به سرعت آشنایی، نامزدی و ازدواج می‌. استرنبرگ تأکید می‌کند که تقویت صميمیت به زمان نیاز دارد و رابطه فاقد صميمیت، با وجود اشتیاق و تعهد، با شکست مواجه می‌شود.

۸. عشق کامل

عشق کامل آرمانی است که در آن سه مؤلفه به‌طور همزمان حضور داشته باشند. برداشت عمومی مردم از عشق، همین عشق کامل است. این نوع عشق منحصر به روابط زوجی نیست؛ نمونه برجسته آن عشق والدین به فرزندان است که بی‌قید و بی‌شرط نامیده می‌شود.

اهمیت شناخت نظریه مثلث عشق

روابط اجتماعی جزء‌بندی جدایی‌ناپذیر زندگی بشر است. آگاه‌ی از ماهیت و ویژگی‌های روابط، عملکرد بهتری را تسهیل می‌کند. افراد می‌توانند با تست مثلث عشق، وضعیت روابط خود را ارزیابی کنند، بر نقاط ضعف و تمرکز کنند و با شریک عاطفی خود در این باره گفتگو کنند. شناخت اجزای عشق به برقراری روابط قوی‌تر، سالم‌تر و پایدار‌تر کمک می‌نماید.

نتیجه‌گیری

استرنبرگ در نظریه مثلث عشق، عشق را بر پایه سه مؤلفه صميمت، اشتیاق و تعریف کرده و انواع عشق را تشريح نموده است. این نظریه نشان می‌دهد عشق محدود به روابط زوجی نیست و در سایر روابط اجتماعی نیز انواع گوناگونی از عشق مشاهد می‌شود. با آگاه‌ی از انواع عشق، انسان به درک بهتری از خود و روابطش می‌رسد و می‌تواند روابط سازنده‌تری راه‌اندازی نماید.

کتاب الکترونیکی دلبستگی