از شکست آریان ۵ تا پیروزی کلاستر: ماموریتی که از خاکستر برخاست

چهارم ژوئن ۱۹۹۶ (۱۴ خرداد ۱۳۷۵) در تاریخ فضانوردی اروپا به عنوان یکی از سوادچینترین روزها ثبت گردید. موشک سنگینوزنه آریان ۵ در مأموریت نخستین خود (پرواز ۵۰۱) از پایگاه فضایی کورو در گویان فرانسه به فضا پرتاب شد. محموله این پرتاب، تشکل چهارماهوارهای کلاستر بود که برای بررسی دقیق مغناطیسکره زمین طراحی شده بودند. تنها ۳۷ ثانیه پس از جداسازی از ويشگاه، ناهنجاری در سامانه هدایت باعث شد موشک از مسیر خارج شده و دستور تخریب خودکار اجرا گردد؛ حادثهای که سرمایههای چندساله و امیدهای علمی را در عرض لحظه به خاک و خون ملحق ساخت.
ریشه فنی فاجعه از خطای نرمافزاری تا بارهای آیرودینامیکی
تحقیقات پس از حادثه نشان داد که تبدیل نادرست دادههای ۶۴ بیتی به فرمت ۱۶ بیتی در واحد مرجع اینرسی، منجر به تولید دستورات ناوبری غلط شده است. این خطا باعث گشتاورهای شدید و در نهایت بارهای آیرودینامیکی فراتر از تحمل ساختاری موشک گردید، که سیستم اطمینان از ایمنی را وادار به انفجار موشک کرد تا از سقوط بر روی مناطق مسکونی پیشگیری نماید.
فینیکس فضایی بازسازی و پرتاب مجدد در سال ۲۰۰۰
آژانس فضایی اروپا (ESA) در واکنش به این شکست، تصمیم به بازسازی کامل ماموریت گرفت. مهندسان سه ماهواره جدید ساختند و یک یکم از قطعات یدکی موجود تکمیل گردید. در سال ۲۰۰۰ (۱۳۷۹ شمسی)، چهار ماهواره جایگزین با موفقیت توسط دو موشک سو-فریگت از بایکونور به مدار قطبی زمین وارد شدند. این تصمیم جسورانه، ماموریت کلاستر را به نماد تابآوری در تاریخ اکتشافات فضایی تبدیل نمود.
علوم روز مطالعه چهاروجهی برهمکنش خورشید-زمین
اکنون، تشکل چهارماهوارهای کلاستر در سازیهای چهاروجهی (تتراهدرون) متغیر در حال گردش حول زمین است. این پیکربندی منحصر به فرد، امکان اندازهگیری سهبعدی و با دقت بالا از لایههای مرزی مغناطیسکره، موجههای شوک و بازیابی مغناطیسی را فراهم آورده است. دادههای این ماموریت، درک ما از پیشبینی طوفانهای خورشیدی و هوای فضایی را به شدت ارتقا داده است.
تمدید مأموریت تا افق ۲۰۲۴
با توجه به عملکرد بینظیر و سلامت سیستمهای جانبی، ماموریت کلاستر تا سپتامبر ۲۰۲۴ (شهریور ۱۴۰۳) تمدید شده است. این تداوم، فرصت بیبدیلی برای پایش چرخه شمسی ۲۵ و اثرات آن بر محیط نزدیک زمین را به محققان میدهد.