کشف فسیل دلفین غول‌پیکر ۱۶ میلیون ساله در آمازون پرو
حدود ۱۶ میلیون سال پیش، یک دلفین غول‌پیکر در اعماق قلمرو آبی خود شنا می‌کرد. برخلاف دلفین‌های مدرن که در اقیانوس‌ها زندگی می‌کنند، این گونه در یک دریاچه آب شیرین در منطقه آمازون پرو بسر می‌برد. اگرچه امروزه نیز دلفین‌های آب شیرین در آمازون وجود دارند، اما هیچ‌کدام خویشاوند نزدیک این پس‌تاندار منقرض‌شده نیستند. نزدیک‌ترین خویشاوندان این دلفین باستانی در آسیای جنوبی و در فاصله بیش از ۱۰ هزار کیلوم‌تر زندگی می‌کنند.
تحلیل فسیل جمجمه ۷۰ سانتی‌متری این دلفین باستانی نشان می‌دهد که بدنش احتمالا به طول ۳٫۵ متر رسیده است. در نتیجه، این دلفین ۲۰ تا ۲۵ درصد بزرگ‌تر از دلفین‌های مدرن و بزرگ‌ترین دلفین آب شیرین شناخته‌شده تا به امروز بوده است. با این حال، چون جمجمه ناقص است، محققان گمان می‌کنند اندازه واقعی بدن از این برآورد‌ها هم بزرگ‌تر بوده باشد.
یک تیم بین‌المللی از پژوهشگران این فسیل را در سال ۲۰۱۸ در نزدیکی رودخانه ناپو در پرو کشف کرده و نتایج تحلیل خود را اخیرا در مجله ساینس ادوانسز منتشر کرده‌اند. آن‌ها این گونه را پبانیستا یاکورونا نام‌گذاری کرده‌اند. بخش اول نام به سازند‌های زمین‌شناسی پرو و بخش دوم به مردمان افسانه‌ای پرویی اشاره دارد که در عمق آب‌ها زندگی می‌کردند.
چرا برخی دلفین‌ها در آب شیرین زندگی می‌کنند؟
به طور کلی سه سرده دلفین آب شیرین وجود دارد دلفین‌های رودخانه‌ای جنوب آسیا (پلاتانیستا)، دلفین‌های رودخانه‌ای آمازون (اینیا) و دلفین‌های رودخانه یانگ‌تسه (لیپوتس وکسیلیفر). ۴۰ سال است که هیچ دلفینی از سرده سوم مشاهده نشده و آن‌ها منقرض‌شده محسوب می‌شوند. در حقیقت تمام گونه‌های دلفین آب شیرین در معرض خطر یا خطر بحرانی قرار دارند.
پژوهشگران ابتدا فکر می‌کردند فسیل کشف‌شده متعلق به سرده دلفین‌های رودخانه‌ای آمازون است، اما مشخص شد ویژگی‌های جمجمه شباهت بیش‌تری به دلفین‌های رودخانه‌ای جنوب آسیا دارد. این دلفین‌ها چشمان کوچک‌تری نسبت به همتایان آمازونی خود دارند.
نیاکان دلفین‌های رودخانه‌ای جنوب آسیا نزدیک به ۲۰ میلیون سال پیش جمعیت وسیعی داشتند. از طرف دیگر، نیاکان دلفین‌های مدرن رودخانه‌ای آمازون، ۶ تا ۱۰ میلیون سال پیش در اقیانوس‌ها پراکنده بودند.
دانشمندان معتقدند که تنوع و فرا‌وانی پس‌تانداران آبی در گذشته، دلفین‌ها را برای یافتن غذا به سمت رودخانه‌ها و دریاچه‌های آب شیرین آمازون سوق داده است. اکوسیستم‌های آب شیرین آن دوره غنی از مواد مغذی و می‌زبان جانوران بسیاری بودند و دلفین‌ها به راحتی در نوک هرم غذایی قرار می‌گرفتند. این موضوع می‌تواند اندازه بزرگ این دلفین‌های باستانی را توجیه کند.
اما تغییرات محیطی مانند خشکسالی‌ها، باعث انقراض گونه پبانیستا یاکورونا شد. در نتیجه، زیستگاه‌های آب شیرین آمازون در دسترس نیاکان دلفین‌های امروزی قرار گرفت.
پژوهشگران تأکید می‌کنند که انقراض پبانیستا یاکورونا نشان می‌دهد زیستگاه دلفین‌های آب شیرین امروزی در آمازون چقدر آسیب‌پذیر است. با وجود آلودگی‌های زیست‌محیطی ناشی از معادن طلا، آینده دلفین‌های آمازون امروز مبهم‌تر از همیشه به نظر می‌رسد.
