نگاهی عمیق به موزاییک هابل: رازهای سحابی دورادوس ۳۰ و کارخانه ستاره‌زایی رتیل

امروز در فضا: تصویر موزاییکی تلسکوپ هابل از دورادوس 30

در ۲۷ جولای ۲۰۰۱، چشم بی‌نظیر تلسکوپ فضایی هابل یک منظره پهنه‌کش و حیرت‌انگیز را به ثبت رساند: یک پهنه وسیع از گاز و غبار که در دل آن هزاران ستاره در حال متولد شدن‌اند. این مخزن عظیم ماده که به نام سحابی دورادوس ۳۰ (یا رتیل) شهرت دارد، میزبان پرجرم‌ترین خوشه ستارگان شناخته‌شده در کیهون ما می‌باشد.

سحابی دورادوس ۳۰: موقعیت و ابعاد درạchه کهکشان

این ابر بین‌ستاره‌ای با عرضی حدود ۲۰۰ سال‌نوری و ارتفاع ۱۵۰ سال‌نوری، در فاصله ۱۷۰ هزار سال‌نوری از زمین، در قلب ابر ماژلانی بزرگ (یک کهکشان قزم ماهواره‌ای راه شیری) قرار دارد. ابعاد عظیم و فعالیت شدید ستاره‌زایی در آن، دورادوس ۳۰ را به یک آزمایشگاه طبیعی بی‌بدیل برای مطالعه فیزیک ستاره‌ها تبدیل کرده است.

موزاییک تدارک‌دیده هابل روند پویای «خلقت و نابودی» را در مقیاس کهکشانی آشکار می‌سازد. پرتوهای فرابنفش مهارکننده و بادهای ستاره‌ای پرسرعت ناشی از ستارگان خوشه مرکزی، دیواره‌های ابرهای گاز و غبار را فرسایش می‌دهند و همزمان با فشردن لبه‌های آن‌ها، بستر تولد نسل جدید ستارگان را فراهم می‌آورند. ستون‌های متمایز گاز در ناحیه آبی رنگ مرکزی-چپ (منطقه R136)، شاهد عینی بر زایش ستارگان نوپا هستند.

[[OAR_MEDIA_1]]

خوشه ولایتی R136: غولان ستاره‌ای کیهانی

رصدهای پیشین هابل نشان داده که R136 حاصل‌جمع چندین ستاره فوق‌العظمه است که هر یک جرمی نزدیک به ۱۰۰ برابر خورشید و دماهای ۱۰ برابری نسبت به ستاره ما را دارا می‌باشند. این غولان کیهانی تقریبا در یک رویداد هم‌زمان، پیش از ۲ میلیون سال شکل گرفته‌اند.

این ستارگان غول‌پیکر، منبع «بادهای ستاره‌ای» شدید و پرانرژی هستند که مواد اطراف را پراکنده و ابرهایGaz را در نواحی درونی فشرده می‌کنند (منطقه‌ی نمایش‌یافته با رنگ صورتی). این فرآیند تقارن‌زدایی، هم مانع انهدام کامل ابر می‌شود و هم محرک انخلاب ستاره‌زایی ثانویه در لبه‌ها می‌گردد.

پیچیدگی‌های فنی تدوین موزاییک هابل

تصویر نهایی حاصل چیدن پنج کادر هم‌پوشانی است که در بازه زمانی ژانویه ۱۹۹۴ تا سپتامبر ۲۰۰۰، با دو ابزار کلیدی هابل یعنی دوربین میدان گسترده و دوربین سیاره‌ای ۲ ضبط شده‌اند. بکارگیری چندین فیلتر نوری، تفکیک جزئیات ظریف در دمای ستارگان و یون‌سازی گازها را ممکن ساخته است. همچنین داده‌های تلسکوپ ۲.۲ متری MPG/ESO در رصدخانه جنوبی اروپا (LSO) برای ردیابی ناحیه‌های درخشش H-Alpha به این مجموعه افزوده شده تا پوشش طیفی کامل‌تری ایجاد کند.

[[OAR_MEDIA_2]]

نمادگذاری رنگی و فیزیک پنهان

  • نقاط آبی: نشان‌دهنده ستارگان بسیار داغ و جوان با انرژی بالا.
  • مناطق سبزک: گاز هیدروژن یون‌شده که تحت تشعشع فرابنفش خوشه مرکزی انرژی گرفته است.
  • لبه‌های صورتی/قرمزآبی: مرزهای درخشان ابرهای گاز و غبار که در حال بمباران باد ستاره‌ای و فشار تشعشع قرار دارند.
  • نواحی قهوه‌ای تیره: سطوح سردتر ابرهای مولکولی که در سایه قرار دارند و مستقیماً از تابش خوشه مرکزی محافظت می‌شوند.

این کدگذاری بصری، به دانشمندان اجازه می‌دهد تا سینمایی از چرخه حیات ستارگان را در یک در یک نگاه ثابت، بازسازی کنند.