ششمین ماه سال ۲۰۱۱ (۱۶ مه) روزی تاریخی در کاوش فضایی بود؛ روزی که شاتل فضایی اندور (Endeavour) در آخرین مأموریت خود با نام‌کد STS-134 از پیچک پرتاب شماره ۳۹ الف مرکز فضایی کاندی (Kennedy Space Center) در فلوریدا جدا از زمین شد. این پرواز نه تنها پایانِ عمر عملیاتی جوان‌ترین اوربیتور ناوگان ناسا را عدد می‌زد، بلکه یکی از پرمهم‌ترین ابزار‌های فیزیک ذره را به مدار زمین رساند.

مشخصات کلیدی مأموریت STS-۱۳۴

• تاریخ پرتاب: ۱۶ مه ۲۰۱۱ (۲۶ اردیبهشت ۱۳۹۰)
• محل پرتاب: مرکز فضایی کاندی، پیچک ۳۹ الف
• مدت مأموریت: ۱۶ روز
• تاریخ فرود: ۱ ژوئن ۲۰۱۱ (۱۱ خرداد ۱۳۹۰) در باند ۱۵ مرکز فضایی کاندی
• نوع فرود: بیست و چهارمین فرود شبانه در تاریخ برنامه شاتل

بارهای استراتژیک: از طیف‌سنج مغناطیسی آلفا تا قطعات یدکی حیاتی

هدف اصلی این مأموریت ۱۶ روزه، تحویل و نصب طیف‌سنج مغناطیسی الفا-۲ (Alpha Magnetic Spectrometer-۰۲ یا AMS-۰۲) به ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) بود. این ابزار پیشرفته، که نتیجه همکاری بین‌المللی وسیعی است، برای شناسایی матеریه تیره، ضدماده و قیاس اشعه‌های کیهانی با دقت بی‌سابقه طراحی شده است و همچنان داده‌های ارزشمندی را برای محققان زمین ارسال می‌کند.

🔗 بیشتر بخوانید: ایلان ماسک در سفر به مریخ، گرانش مصنوعی در استارشیپ تشکیل می‌کند

علاوه بر AMS-۰۲، اندور در فضای خالی خود (Payload Bay) تجهیزات حیاتی برای پشتیبانی از عملیات ایستگاه را نیز حمل کرد، از جمله:

• دو آنتن ارتباطی با باند بالا
• یک مخزن گاز تحت فشار بالا (High Pressure Gas Tank)
• قطعات یدکی و ملزومات تعمیرات (ORUs) برای تضمین طول عمر ایستگاه

[[OAR_MEDIA_1]]

تیم فضانوردان: ترکیب تجربه و نوآوری

سرنشینان شاتل اندور در این مأموریت تاریخی شامل شش فضانورد باتجربه بودند که تحت فرماندهی مارک کلی (Mark Kelly) قرار داشتند:

🔗 بیشتر بخوانید: نیمی از شرکت‌ها با هوش مصنوعی هزینه‌های نیروی انسانی را کاهش می‌دهند؛ گزارش جدید فدرال ریچموند

• خلبان: گرگ جانسون (Greg H. Johnson)
• متخصصان مأموریت: مایک فینک (Mike Fincke)، درو فوستل (Drew Feustel)، گرگ چامیتوف (Greg Chamitoff) و روبرتو ویتوری (Roberto Vittori) از وکاله فضایی اروپا (ESA)

نکته جالب توجه این بود که برای مایک فینک (با سابقه پرواز در سوюз و ایستگاه) و روبرتو ویتوری، این اولین تجربه پرواز با شاتل فضایی بود که غنای تیم را دوچندان کرد.

پیوستن به ایستگاه و چهار راهپیمایی فضایی پرخطر

پس از پرواز دو روزه و انجام manœvre rendez-vous، اندور در ۱۸ مه به ماژول هارمونی (Harmony) ایستگاه فضایی لنگر انداخت. باز شدن دریچه‌ها آغاز ۱۲ روز عملیات مشترک را اعلام کرد. ستون فقرات این عملیات، چهار راهپیمایی فضایی (EVA) بود که مجموعاً بیش از ۲۸ ساعت طول کشید:

1. نصب طیف‌سنج AMS-۰۲ بر روی تراس S3 (مهم‌ترین هدف مأموریت)
2. جایگزینی یخچال آمونیاکی خراب و چک کردن سیستم‌های حرارتی
3. نصب قطعات یدکی و ملزومات روی تراس‌های خارجی
4. انجام تعمیرات پیشگیرانه و آماده‌سازی ایستگاه برای مأموریت‌های آتی

این راهپیمایی‌ها نه تنها نصب سخت‌افزار را محقق ساخت، بلکه رکوردهای جدیدی در زمان‌بندی و پیچیدگی عملیات خارج از یان ثبت کرد.

وداع با اندور: آمار یک قهرمان فضایی

در ساعات اول صبح ۲۹ مه (۷:۲۳ به وقت گرینویچ)، دریچه‌های اتصال بین اندور و ایستگاه برای آخرین بار بسته شد. اندور پس از جدا شدن، پروازی دوری (Flyaround) برای عکس‌برداری از پیکربندی نهایی ایستگاه انجام داد و در ۱ ژوئن ساعت ۲:۳۵ بامداد (به وقت محلی فلوریدا) در باند ۱۵ فرود آمد.

با این فرود، مشوار شاتل اندور که در ماه مه ۱۹۹۲ با مأموریت STS-۴۹ آغاز شده بود، به پایان رسید. خلاصه آمار ۲۵ سال خدمات این شاتل:

• مجموع روزها در فضا: ۲۹۹ روز
• تعداد دورهای حول زمین: ۴۶۷۱ دور
• فاصله طی شده: ۱۲۲،۸۸۳،۱۵۱ مایل (حدود ۱۹۷ میلیون کیلومتر)
• تعداد مأموریت‌ها: ۲۵ مأموریت
• تعداد فضانوردان حمل شده: ۱۷۳ نفر

میراث جاودانه مأموریت STS-۱۳۴

مأموریت STS-۱۳۴ تنها آخرین پرواز یک شاتل نبود؛ بلکه نماد گذار/Program Shuttle به دوران جدید کاوش فضایی بود. نصب AMS-02 تبدیل ایستگاه فضایی بین‌المللی به یک مرصد فیزیک ذره‌های پرانرژی کرد که تا امروز نتایج علمی بشکوه‌آوری درک ما از کیهان را تغییر داده است. اندور اکنون در مرکز علم کالیفرنیا (California Science Center) در لس‌آنجلس به نمایش در آمده و شاهدی بی‌زبان بر دلسوزی و تلاش بشر برای فرازیدن از مرزهای زمین است.