دکتر حسین پیرنیا، به لقب پدر اقتصاد ایران شهرت دارد و ریشه در خاندان اصیل و معتبر پیرنیا دارد. ایشان از پیشین‌ترین اساتید علم اقتصاد در ایران محسوب می‌گردند. در این مطلب قصد داریم به طور جامع با زندگی و آثار این چهره‌ی سرشناس آشنا شویم.

بیوگرافی دکتر حسین پیرنیا

حسین پیرنیا در سال ۱۲۹۲ شمسی در تهران به دنیا آمد. ایشان از خاندان معروف پیرنیا بود که اعضای آن شامل وزیران، سیاستمداران و دانشمندان برجسته در حوزه‌های گوناگون می‌شدند. پدر ایشان، «میرزا ابوالحسن خان معاضدالسلطنه پیرنیا»، از رجال دوله و قانون‌گذاران دوره قاجار و پهلوی اول بود و مادر ایشان فرزند «نصرالله مشیرالدوله» (میرزا نصرالله خان نائینی) بود.

🔗 بیشتر بخوانید: اتهام نقض قانون بازارهای دیجیتال به متا: چالش مدل «پرداخت یا رضایت» و خطر جریمه میلیاردی

حسین پیرنیا تحصیلات مقدماتی و متوسطه را در تهران به اتمام رساند و در خرداد ۱۳۱۱ دیپلم از دبیرستان «ثروت» دریافت کرد. ایشان مدتی در کنار «شیخ محمد سنگلجی» (حقوقدان، مجتهد، استاد دانشگاه تهران و نویسنده) به مطالعه کتاب‌های «مشاعر» و «عرشیه» ملاصدرا پرداختند و در این مسیر فرهنگ فارسی کهن و معارف اسلامی را تا سطح بالایی فرا گرفتند.

در سال‌های ۱۳۰۶ تا ۱۳۱۲، شش گروه صد نفری برای تداوم تحصیل در رشته‌های گوناگون به اروپا اعزام شدند. در شهریور ۱۳۱۱، حسین پیرنیا پس از قبولی در آزمون محصلان، در گروه پنجم به فرانسه رفت. آنجا ابتدا دروس ریاضی را گذراند و سپس در کنکور دانشگاه «پلی‌تکنیک» شرکت و قبولی کسب کرد. ایشان همچنین در آزمون ورودی «اکول نرمال سوپریور» (École Normale Supérieure) فرانسه موفق شدند، اما تحصیل در پلی‌تکنیک را ترجیح دادند. پس از فارغ‌التحصیلی، برای ادامه تحصیل به انگلستان رفتند و چند سال در کنار «جان مینارد کینز»، اقتصاددان nổi tiếng انگلیسی، اقتصاد را یاد گرفتند. در نهایت با اخذ مدرک دکتری اقتصاد، در سال ۱۳۱۹ به ایران بازگشتند.

🔗 بیشتر بخوانید: کدام خودروسازان جهان بیشترین درآمد را به ازای هر کارمند خود دارند؟ + اینفوگرافیک

پس از بازگشت، پیرنیا و دیگر فارغ‌التحصیلان به تدوین برنامه‌های درسی برای دانشکده‌های تازه تأسیس دانشگاه تهران و دانشسرای عالی پرداختند و به نگارش و ترجمه جزوه‌ها و کتاب‌های دانشگاهی روی آوردند.

فعالیت‌ها و خدمات

دکتر حسین پیرنیا پس از بازگشت، علاوه بر تدریس ریاضی در دانشکده حقوق دانشگاه تهران و دبیرستان «دارایی» وابسته به وزارت دارایی، چند سال مدیریت کل نفت و معاونت وزارت دارایی را بر عهده داشت. در سال ۱۳۳۹، مؤسسه تحقیقات اقتصادی را در دانشکده حقوق و علوم سیاسی و اقتصادی دانشگاه تهران تأسیس کرد و هفت سال بعد، یعنی ۱۳۴۶، اولین دانشکده اقتصاد ایران را پایه‌گذاری نمود. در ۱۳۵۰، مدرسه عالی ریاضیات و مدیریت اقتصاد کرج را راه‌اندازی کرد و یک سال بعد با حمایت اقتصاددانان نامی چون «منوچهر فرهنگ»، به تاسیس انجمن اقتصاددانان ایران اقدام کرد. این انجمن در ۱۳۵۲ مجوز رسمی گرفت و پس از انتخابات هیئت اجرایی، دکتر پیرنیا برای یک سال ریاست آن را بر عهده گرفت.

دکتر حسین پیرنیا در سخنرانی افتتاحیه انجمن بیان کردند: «در اواخر ۱۳۵۰، پس از تأسیس وزارت علوم و آموزش عالی و آغاز برنامه‌های حمایت از فعالیت‌های علمی، گروهی از اساتید اقتصاد و اقتصاددانان ایرانی برخاستند تا انجمنی علمی برای توسعه علوم اقتصادی تشکیل دهند. انجمن اقتصاددانان، انجمنی علمی، غیرسیاسی و غیرانتفاعی است که با هدف ارتقای دانش اقتصاد، بهبود آموزش، گسترش تحقیقات و پشتیبانی علمی از حل چالش‌های اقتصادی کشور تأسیس شده است.»

اگرچه دکتر پیرنیا در مناصب دولتی نظیر اداره کل نفت، امور دارایی، مجلس سنا و پروژه‌های اقتصادی تأثیرات فراوانی داشت، اما در حوزه سیاست رد پای کمتری دارد. به نظر می‌رسد ایشان علاقه چندانی به سیاست نداشتند و ترجیح می‌دادند بر مفاهیم علمی و تحقیقات تمرکز کنند؛ به همین دلیل جزئیات فعالیت‌های اجرایی ایشان کمتر در دسترس است. شاگرد ایشان، «محمدمهدی بهکیش»، در مصاحبه با روزنامه تجارت فردا می‌گوید:

«به نظرم دکتر پیرنیا بیشتر به علم و دانشگاه وابسته بود، به همین دلیل در دانشکده بسیار درخشان بود. ایشان ترجیح می‌داد در محیط دانشکده با کارهای تحقیقاتی پیش رود و کلاس‌های تدریس کمتری داشت. پیرنیا اصلا فردی اجرایی نبود، اگرچه از نظر تفکر نیز جایگاه بازنشسته‌ای نداشت، زیرا کم‌مقاله‌نویس بود. دکتر پیرنیا در خارج از دانشگاه بیشتر برای خانواده‌اش شناخته می‌شد، مگر کسانی که در دانشگاه با او ارتباط داشتند. من علاوه بر دانشجویی، با ایشان همکار بودم و افتخار داشتم که نزدیک به دو سال رئیس مستقیم من باشند و روزانه به ایشان مراجعه می‌کردم. ایشان بسیار خوش‌اخلاق، به مسائل علمی علاقه‌مند و مسلط بودند، اما در مورد مسائل روز اقتصاد کمتر گویا بودند.»

کتاب‌ها و آثار دکتر حسین پیرنیا

حسین پیرنیا حیات پربرکتی داشت؛ ایشان علاوه بر اقتصاد، در ریاضی، فلسفه، فیزیک، معارف اسلامی و… نیز تسلط داشتند و در دانشکده اقتصاد تهران دروس ریاضیات تحلیلی و مالیه عمومی تدریس می‌کردند. آثار فراوانی از جمله کتاب‌ها و مقالات به زبان‌های فارسی، انگلیسی و فرانسوی از ایشان باقی مانده است. از کتاب‌های nổiابی ایشان می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• ده سال تلاش در راه نگه‌داری و بسط حقوق ایران در نفت

کتاب «ده سال تلاش در راه نگه‌داری و بسط حقوق ایران در نفت» اثر مهمی در حوزه نفت ایران است. با کشف نفت و ورود انگلستان برای استغلال این ثروت طبیعی، مخالفت‌های ملی رو به افزایش گذاشت و نهایتاً به ملی شدن صنعت نفت انجامید. این کتاب، که در دوران ملی شدن نفت نگارش شده، به طور دقیق تاریخ مبارزات ایرانیان علیه استعمار نفتی انگلستان را بازگو می‌کند.

• اقتصاد در دو جلد (ترجمه) تاثیر پل ساموئلسون

ترجمه «اقتصاد در دو جلد» از پل ساموئلسون، تلاش موفقی برای معرفی اقتصاد به عنوان یک علم و درس درسی در قرن بیستم بوده و اکنون در دانشگاه‌های معتبر جهانی تدریس می‌شود. چاپ اول آن در ۱۳۴۴ با همکاری سازمان برنامه و بنگاه ترجمه و نشر کتاب توسط دکتر پیرنیا انجام گرفت.

• مبارزه با محمدعلی شاه یا اسنادی از فعالیت‌های آزادیخواهان ایران در اروپا و استانبول (با همکاری ایرج افشار)

«مبارزه با محمدعلی شاه یا اسنادی از فعالیت‌های آزادیخواهان ایران در اروپا و استانبول» (به همکاری ایرج افشار) مجموعه اسناد و عکس‌هایی از آرشیو ابوالحسن پیرنیا (معاضدالسلطنه) است که به مبارزات مهاجران ایرانی در اروپا و استانبول علیه استبداد محمدعلی شاه و برای استقرار مشروطیت می‌پردازد.

دیگر کتاب‌های ایشان عبارت هستند از:

• تفکر علمی و گسترش اقتصادی و اجتماع
• عقاید بزرگ‌ترین علمای اقتصاد (ترجمه) تاثیر جرج ساول
• مالیه عمومی، مالیات‌ها و بودجه
• ریاضیات تحلیلی برای اقتصاد (ترجمه) تاثیر جی. دی. آلن

درگذشت دکتر حسین پیرنیا

در شب ۲۲ آبان ۱۳۷۲، حسین پیرنیا در مسیر بازگشت از کتابخانه به خانه درگذشت. جزئیات فوت ایشان موجود نیست. جنازه ایشان مطابق وصیت، در مقبره‌ای که به دستور شاه قاجار برای خاطره پیشینیان خاندان‌های پیرزاده و پیرنیا ساخته شده، در باغ مصلای نائین به خاک سپرده شد. ایشان به عنوان مردی بااصالت، بافضیلت، فروتن و درستکار یاد می‌شوند.

در ادامه، صفحاتی از نشریه اطلاعات سیاسی–اقتصادی مربوط به درگذشت ایشان را مشاهده می‌فرمایید.

[[OAR_MEDIA_3]]

خلاصه

حسین پیرنیا بنیان‌گذار اولین دانشکده اقتصاد ایران، مؤسسه تحقیقات اقتصادی و انجمن اقتصاددانان ایران است. همچنین مدرسه عالی ریاضیات و مدیریت اقتصاد کرج را تأسیس کرد. ایشان در طول حیات پربرکت خود، نسل‌های متعدد از اقتصاددانان برجسته و کارشناسان ارشد اقتصاد کشور را پرورش داد. از دیگر سمت‌های ایشان می‌توان به مدیریت گروه اقتصاد مالی دانشگاه تهران، ریاست دانشکده اقتصاد، مدیریت کل وزارت دارایی، نمایندگی در مجلس سنا و عضویت در شورای عالی نفت اشاره کرد.

سؤالات متداول