مرگ لوئیس اسلوتین در اثر تصادف هسته شیطان در آزمایشگاه لوسآلاموس

در ۲۱ مه ۱۹۴۶ یک آزمایش خطرناک در آزمایشگاه ملی لوسآلاموس جان لوئیس اسلوتین، فیزیکدان برجسته کانادایی، را ربود. او در حین کار بر روی یک توده پلوتونیوم با نامکد هسته شیطان تحت تابش نیوترونی شدید قرار گرفت و نه روز پس از آن درگذشت.
ریشههای هسته شیطان و بستر آزمایش
پس از بمباران ناگازاکی، یک بمب اتمی سوم برای احتمال عملیات نظامی علیه ژاپن آماده شده بود. اما با تسلیمشدن ژاپن، ضرورت استفاده نظامی از آن از بین رفت و این هسته شکافتپذیر به آزمایشگاه مخفی در نزدیکی لوسآلاموس منتقل گردید. در آن دوران، ساخت سلاحهای هستهای فرآیندی بهاندازه دستسازی بود و لوسآلاموس مرکز اصلی این تلاشها محسوب میشد.
اسلوتین، که تقریبا یک سال پیشتر در مونتاژ اولین بمب اتمی (گجت) نقش داشته، در حال نمایش روش دستیابی به نقطه بحرانی برای همکاران خود بود. این مانور پرریسک در میان فیزیکدانان با واژهای استعاری به نام قلقلکدادن دم اژدها شهرت داشت.
محل آزمایش شامل یک هسته پلوتونیوم در مرکز یک نیمکره فلزی بود که حالت برجستهای داشت.
متدولوژی آزمایش اسلوتین
اسلوتین به عنوان یکی از باکمالترین کارشناسان جهان در مدیریت مقادیر حیاتی پلوتونیوم شناخته میشد. روش او بر پایه ساده اما مرگبار استوار بود او یک نیمپوسته از جنس بریلیم را به آرامی بر روی هسته پایین میآورد. این پوسته عملکننده نیوترونها بود و باعث آغاز یک واکنش زنجیرهای هستهای ضعیف و لحظهای میشد تا دادههای آزمایشی جمعآوری گردد. نکته حیاتی این بود که عملیات باید دقیقا قبل از تکمیل نشستن کامل پوسته متوقف میشد.
لحظه وقوع فاجعه
ظهر روز حادثه، اسلوتین در حال تکرار این روال بود. ناگهان در حین پایینآوردن کند پوسته، مفک از دستش لیز خورد و نیمپوسته بریلیم به طور کامل بر هسته فرود آمد. بلافاصله نشانه نورانی آبی اتاق را پر کرد و موجی از گرما منتشر شد. این رویداد کمتر از یک دهم ثانیه طول کشید، اما واکنش سریع اسلوتین در برداشتن پوسته از روی هسته، شدت حادثه را کاهش داد.
محاسبات پس از حادثه نشان داد کل انرژی آزادشده حدود یک میلیونم بمبهای هيروشیما و ناگازاکی بوده است، با این حال دوز تابش نیوترونی و گاما دریافتی برای بدن انسان مرگبار بود.
آمبولانس فورا اعزام شد و آزمایشگاه خالی گردید. دانشمندان با ترسیم نقشه مکانی جایگاه خود در لحظه انفجار، کوشیدهاند دوز تابش را تخمین بزنند، اما آلودگی محیط از دیتکتورها مانع اندازهگیری دقیق شد. شاهدان عینی نیز برای مراقبت به بیمارستان لوسآلاموس منتقل شدند.
مرگ دردناک یک دانشمند
چهار روز پس از تصادف، اسلوتین و سایر متخصصان به نیومکزیکو منتقل شدند. در روز پنجم، تعداد گلبولهای سفید او به شدت کاهش یافت و علائم بیثباتی دما و نبض آغاز گردید. گزارشهای پزشکی پیشبینی میکردند از این نقطه به بعد، وضعیت بیمار به سرعت وخیم میشود.
علائم سندرم حاد تابش شامل تهوع شدید، درد شکم، کاهش وزن و سوختگیهای داخلی گسترده (که یک پزشک آن را آفتابسوختگی سهبعدی نامید) به سرعت پیشرفت کرد. در روز هفتم، دگرگونیهای عصبی و آشفتگی ذهنی نمود یافت. در نهایت، اسلوتین به کما رفت و نه روز پس از تصادف، در سن ۳۵ سالگی درگذشت. جسد او برای دفن به وینیپگ، کانادا فرستاده شد.
سیرت دیگر قربانیان و سرنوشت هسته
لوئیس اسلوتین دومین قربانی مرگبار ناشی از تصادفات بحرانی در لوسآلاموس بود. پیش از او، هری داگلیان در اوت ۱۹۴۵ در حین آزمایش مشابهی بر روی همین هسته، دوز تابش مرگبار دریافت کرده و یک ماه بعد جان باخته بود. بر اساس اسناد رسمی، هسته شیطان در تابستان ۱۹۴۶ ذوب شده و در ساخت یک سلاح هستهای جدید به کار گرفته گردید.