نتایج تازه‌ای از پژوهش‌های علمی حاکی از آن است که ترکیبات شیمیایی پایدارِ درگیر در فرآیند تولید باتری‌های لیتیوم-یون، پهنه‌های وسیعی از سیاره را به آلودگی کشانده‌اند؛ از حومه کارخانجات تولید تا نواحی دورافتاده و بی‌آبان земین.

آیا انرژی پاک با قیمت تخریب اکوسیستم روبرو است؟

پرفلوئوروآلکیل‌ها و پلی‌فلوئوروألکیل‌ها (PFAS) Known به‌عنوان «مواد همیشه پایدار»، ستون فقرات ساخت طیف وسیعی از محصولات صنعتی – از جمله باتری‌های لیتیوم-یون – محسوب می‌شوند. این مولکول‌ها در طبیعت تجزیه نمی‌یابند و با انباشت در زنجیره غذایی، سلامت انسان و حیات وحش را به خطر جدی می‌اندازند. رو به رشد گذاشتن فعالیت‌های صنعت باتری‌سازی در سال‌های اخیر، بار آلاینده این семейه شیمیایی را به‌صورت ‌نشده‌ای افزایش داده است.

🔗 بیشتر بخوانید: کهکشان‌های مرموزی که سیاه‌چاله‌های عظیم دارند_دوپلر

یک مطالعه اخیر منتشرشده در گاردین، تمرکز خود را بر روی یک زیردسته خاص از PFAS موسوم به bis-FASI گذاشته که کاربرد گسترده‌ای در ساختار باتری‌های جدید دارد. محققان سطح آلودگی ناشی از این ترکیبات در مجاورت واحدهای تولید را «نگران‌کننده» ارزیابی کرده و ردیابی آن‌ها در نقاط دور از تماس انسانی – نظیر قطب‌ها و قله‌های کوهستانی – را تأیید نموده‌اند. منبع اصلی این پراکنش فراگیر، تخلیه فاضلاب و ضایعات جامد کارخانجات باتری‌سازی در بستر محیطی عنوان شده است.

[[OAR_MEDIA_1]]

یکی از نویسندگان این پژوهش تأکید می‌کند که اگرچه تأمین انرژی پاک و مدیریت آب شرب چالش‌های حیاتی بشرند، اما مسیر فعلین ترانزیشنی انرژی، به طور ناخواسته مولد سموم پایدار شده است. نکته تلخ اینجاست که علی‌رغم قابلیت بازیافت فنی bis-FASI، نرخ جهانی بازیافت باتری‌های لیتیوم-یون همچنان زیر ۵ درصد بمانده است. پیش‌بینی‌ها حاکی است با روند فعلی، تا افق ۱۴۱۹ خورشیدی (۲۰۴۰ میلادی) حدود ۸ میلیون تن ضایعات باتری در مقیاس جهان تجمع یابد.

🔗 بیشتر بخوانید: شارژدهی باتری سری آیفون ۱۵ چقدر است؟

خانواده PFAS با بیش از ۱۶ هزار عضو شیمیایی، به خاطر مقاومت در برابر آب، چربی و حرارت در صنایع متنوع پرکاربرد شده‌اند. همین استحکام باعث شده تا با لقب «مواد جاودانه» شناخته شوند و در بافت‌های زیستی – از جمله بدن انسان – انباشت بی‌نهایت داشته باشند. شواهد به‌دست‌آمده از مطالعات پیشین، رابطه مستقیم این ترکیبات با سرطان، ناهنجاری‌های جنینی، علائم تسمم کبد، اختلال تیروئید و کاهش کیفیت اسپرم را تایید می‌کند.

[[OAR_MEDIA_2]]

فعالان محیط‌زیست از صنعت انرژی می‌خواهند در جستجوی جایگزین‌های غیرسمی برای bis-FASI و همتایان آن کوشیده شود، به‌ویژه با توجه به توسعه سریع انرژی‌های تجدیدپذیر مانند مزارع بادی و سیستم‌های ذخیره‌سازی باتری. پژوهش مورخ اشاره دارد که اگرچه استانداردهای سنجش آلودگی این مواد تدوین شده، اما انباشت آن‌ها در لندفیل‌ها (مکان‌های دفن زباله) می‌تواند آلودگی آب‌های زیرزمینی، خاک و اتمسفر را در مقیاس وسیعی تداوم بخشد. داده‌های مانیتورینگ نشان می‌دهد حضور چشمگیر این آلاینده‌ها در محیط‌زیست تنها از اواسط دهه ۱۳۷۰ خورشیدی (۱۹۹۰ میلادی) آغاز شده و در دهه‌های اخیر شدت گرفته است.

با وجود کمبود مطالعات مخصوص سمیت bis-FASI بر روی اکوسیستم‌ها، داده‌های کلی семейه PFAS و آزمایش‌های مختبری بر روی مدل‌های حیات وحش – نظیر ماهی گورخر – اثرات مخرب مشابه را پیش‌بینی می‌کنند. نمونه‌برداری‌های انجام‌شده در حومه یکی از مجتمع‌های صنعتی شرکت ۳ام در ایالت مینه‌سوتا، غلظت‌های بالا در خاک، آب و هوا را فاش کرد. یافتن ردپای این سموم در برف‌های قطبی، قابلیت انتقال اتمسفری و توزیع جهانی آن‌ها را از طریق جریان‌های هوایی – تا سواحل دریای چین – اثبات می‌کند.