فصل چهارم کارآگاه حقیقی: سرزمین شب، تجربه‌ای تاریک و پر از ایراد با حضور جودی فاس‌تر
فصل چهارم سریال محبوب کارآگاه حقیقی با عنوان سرزمین شب پس از پخش شش قسمت در شبکه اچ‌بی‌او به پایان رسید. علی‌رغم تمرکز سازندگان بر روی رویکرد فمینیستی در این فصل، سریال همچنان لحن بی‌رحم و تاریک پیشین خود را حفظ کرده و حتی خشن‌تر و ماورایی‌تر نیز شده است. در این نقد بررسی می‌کنیم که آیا ایده‌های زنانه کارگردان تازه ایسا لوپز توانسته به این سریال کمک کند یا خیر.
خلاصه داستان لیز دنورز (جودی فاس‌تر)، رئیس پلیس شهر خیالی انیس در آلاسکا، ماموریت بررسی مرگ تکان‌دهنده دانشمندان در یک مرکز تحقیقات قطب شمال به نام سلال را بر عهده دارد. لیز با ناچار با شریک سابق خود، اوانجلین ناوارو (کالی ریس) برای حل این پرونده همکاری می‌کند. با پیشرفت داستان، این دو متوجه می‌شوند که پرونده به طور غیر‌قابل‌توضیحی با قتل وحشیانه یک فعال محیط زیست به نام آنی کوتوک (نیوی پدرسن) مرتبط است. از آنجا که زمستان شب‌های بی‌پایان را در این شهر کوچک به ارمغان می‌آورد، لیز و اوانجلین باید با اتفاقات وهم‌آور و تقریبا فوق‌طبیعی که بر پرونده حاکم است، کنار بیایند.
در سال‌های متمادی، کارآگاه حقیقی چیزی شبیه دایره‌المعارفی از مردان شاخص بود که ایدئولوژی‌هایشان با زندگی روزمره در هم شکسته می‌شد. اما فصل چهارم به بازدید زیستگاه زنانی می‌پردازد که به ندرت ازدواج کرده‌اند و نمی‌توان آن‌ها را مادری فکر کرد. این زنان توسط مردانی احاطه شده‌اند که از طریق این‌ترنت به دنبال عروس‌های روسی می‌گردند و نمی‌خواهند در روال مسئولیت‌پذیری شریک شوند. حتی تیتراژ ابتدایی فصل از همان آغاز اعلام می‌کند که زمان خودنمایی زنان فرا رسیده و به جای صدای لئونارد کوهن، صدای بیلی آیلیش شنیده می‌شود. تماشاگری که به گرمای داغ فصل‌های پیشین عادت داشت، اکنون با هدایت لوپز در بی‌وقتی سرد فرو می‌رود.
دو شخصیت محوری لیز و اوانجلین هر دو راز‌هایی از گذشته خود دارند که آن‌ها را به شکل خاطراتی از آزار‌ها و سایه‌هایشان رنج می‌دهد. ناوارو نمی‌تواند قتل حل‌نشده فعال محلی آنی را فرا‌موش کند و دختر ناتنی لیز در مبارزه برای حقوق بومیان دچار مشکل می‌شود هر دو نقطه ضعف ذکر شده سرنخ هستند. اما مسئله اینجاست که قهرمانان سریال به هیچ وجه حرکتی زنانه ندارند؛ سفتی، بدبینی و بسته‌بودن آن‌ها به سختی با شخصیت‌های کارآگا‌هان قبلی در تضاد است، همان‌طور که میل به حل همه چیز به تنه‌ایی و گاهی با منفعت‌گیری از نیروی بی‌رحمانه نیز شاخص رفتاری آن‌هاست. ایسا لوپز درباره این فصل گفته است که سرد، تاریک و زنانه است، اما به این معنی نیست که جنسیت بر حرکات شخصیت‌ها تأثیر می‌گذارد. اما مشکل همین است که جنسیت‌زدایی بر حرکات شخصیت‌ها تأثیر مستقیم گذاشته است.
ده سال پس از انتشار اولین و محبوب‌ترین فصل، این سریال مجدد خود را در چنگال مارپیچ‌های غیبی و ماورایی قرار داده، اما مکان روایت را تغییر داده است. به جای یک ایالت جنوبی آفتاب‌سوخته و گوتیک در آمریکا، ما با سرزمین پوشیده از برف و غوطه‌ور در شب‌های آلاسکا روبرو هستیم. حتی به جای دو کارآگاه مرد و دختران کشته‌شده، در این فصل ناظر دو زنی هستیم که به بررسی شرایط مرگ مشکوک دسته‌ای از مردان می‌پردازند. تغییرات در دراماتورژی نیز قابل‌توجه است؛ با جایگزینی نیک پیزولاتو با ایسا لوپز، این‌بار به جای دو شخصیت متضاد، دو قهرمان بسیار مشابه به هم داریم که از نظر خلق و خو نیز به یکدیگر نزدیک‌اند. به همین دلیل، این دو شخصیت نمی‌توانند بیش‌تر از دو دقیقه با آسایش در یک کادر بمانند. رئالیسم جادویی فصل‌های پیشین در اینجا زیبایی وجود استعاری نیرو‌های نامرئی را از دست داده و سرزمین شب با عناصری از سبک وحشت ماورایی پوشیده شده که حتی تلاش نمی‌کند خود را از چشم مخاطب پنهان کند.
به طور کلی هر‌گونه شر و بدبختی در شهر خیالی انیس رخ می‌دهد، از آب کثیف در لوله‌های منازل گرفته تا شکاف در بافت حقیقت. مردگان در اینجا برمی‌خیزند و از زنده‌ها می‌خواهند که نشانه‌هایی را با این مردگان جستجو کنند. اگرچه این تغییر مکان، وارونگی و تحول دینامیک سریال دلنشین به نظر برسد، اما مشکل در آنجاست که ایسا لوپز در پایان پاسخی درستی برای نشان‌گذاری‌های ماورایی خود ندارد. مشکلات سریال بیش‌تر جنبه ایدئولوژیک دارد. لوپز به جای کار تازه با قوانین ژانر، مضامینی آشنا، خشن و تلخ را انتخاب می‌کند. او از یک پالت رنگی تیره و نوار استفاده می‌کند و ما شاهد تحول نور گرم فصل‌های پیش به پالت رنگی سبک نوآر و تاریک هستیم. اما فیلمنامه این فصل به هیچ وجه توانایی رقابت با فصل اول را ندارد.
در حالی که سرزمین شب فاقد دامنه عاطفی و تضاد شخصیتی فصل‌های دیگر است، لوپز تلاش می‌کند با علم، یک بازی متضاد شخصیتی ارائه دهد. در نتیجه شخصیت‌ها به دو دسته دلنشین تقسیم نمی‌شوند. ما در این سرزمین ناظر شخصیت‌های سرد و نچسبی هستیم که مدام در گوش مخاطب بد و بیراه می‌گویند. فیلمنامه لوپز به طور اختصاصی خالی از طنز کلامی و انسانیت است و از نظر عمق فکری یا فلسفه نیز چیز خاصی جز پوچی برخی شخصیت‌ها نمایش نمی‌دهد. با این حال، سرزمین شب آشکارا در برابر شور فلسفی فصل اول ایستادگی می‌کند و بازی با نماد‌های ماورایی را نه در عبارات مبهم، بلکه در شکل و عکس قرار می‌دهد. کارگردان تازه بیش‌تر نه به انسان، بلکه به چیزی که فرا‌تر از مرز‌های اوست علاقه دارد؛ یعنی طبیعت، ابعاد جانشین و غیر‌انسانی. با دقت می‌توان فهمید که لوپز دائما روی مشکل بینایی، توهمات، ناتوانی در دیدن در شرایط شب‌های سرد قطبی و خطوط مبهم حقیقت یا خیال تمرکز دارد.
تاریکی برای کارگردان این فصل ابزاری برای افشای روح انسان است؛ یعنی منفعت‌گیری از تاریکی برای نمایش نمود‌های تاریک یک انسان و طبیعت حیوانی او. اگرچه کارگردان لحنی بسیار خشن و آزاردهنده را برای روایت انتخاب می‌کند، اما شخصیت‌هایش را به فضایی یخی و دشوار می‌فرستد و این سنگینی به عمد فضا، به قدر کافی شگفت‌انگیز و در لحظاتی کارآمد است. اما باز هم مشکل بزرگ وجود ابهام در لحظات ماورایی و به ظاهر عرفانی داستان است. نویسندگان این ابهام را حتی در تکه پایانی نیز نگه داشته‌اند و مخاطب را وادار می‌کنند تا داستان را از منظر نگاه خود بفهمد. با این حال، فینال یک توضیح منطقی برای رمز و راز پایه داستان ارائه می‌دهد، در حالی که جنبه‌های ماورایی را به تخیل مخاطب واگذار می‌کند.
جدای از این، کارآگاه حقیقی همیشه نمایشی بدیع بوده که همه چیز بر دیدگاه منحصر به فرد نیک پیزولاتو محکم بود. شما می‌توانید نگرش‌های متغیری نسبت به روش خلاقانه او داشته باشید، اما نمی‌توان تکذیب کرد که پیزولاتو مردی با توانایی و گاهی دیوانه است و بعد از جدایی او، به نظر می‌رسد سریال چهره خود را از دست داده است. احتمالا بگویند سرزمین شب نسبت به فصل‌های قبل کیفیت نقد‌های بالا‌تری دارد، اما جایگاه آن در تاریخ سینما همچنان مبهم به نظر می‌رسد، در حالی که فصل اول نقطه عطف مهمی در تاریخ تلویزیون جهان است. حتی دوست‌داران فصل تازه هم موافقند که از نظر شیوایی و دیالوگ‌های دلنشین، سرزمین شب از زاده فکر پیزولاتو پایین‌تر است. نمی‌توان کاستی‌های مشخصه فصل چهارم را نادیده گرفت، به‌اختصاصی رقت‌انگیز بودن عناصر ترسناکی که همانند شفق‌های شمالی از هویت این فصل سرچشمه می‌گیرد. حتی مضامین سریال به نحوه خطرناکی تبدیل به شعار می‌شود و مضامین ضد‌اندوخته‌داری و اکتیویسم اقلیمی نویسندگان آنقدر مستقیم ارائه می‌شود که از همان دقایق اولیه آشکار می‌شود که شرور اصلی شرکت است.
نقد دیگر، ژست فمینیستی ایسا لوپز در شخصیت‌سازی است. اما مسئله اینجاست که کارگردان شخصیت قوی زنانه را با تحویل نادرست گرفته است. دختر خوانده رئیس پلیس، لیز دنورز، مجموعه‌ای از کلیشه‌هاست و شخصیت‌های مهم یعنی دنورز (جودی فاس‌تر) و اوانجلین ناوارو (کالی ریس) همانند مردان سمی حرکت می‌کنند. این یعنی به جای فیلمبرداری کارآگاه حقیقی از دیدگاه زنانه، لوپز به سادگی مردان را با زنان مردنما جایگزین کرده است. احتمالا در نگاه برخی این یک پیروزی است، به خصوص اگر جودی فاس‌تر بزرگ را در گروه بازیگران داشته باشید.
اما با همه این تفاسیر نمی‌توان از بازی خوب جودی فاس‌تر گذشت. در واقع، فاس‌تر یکی از دلایل مهم تماشای این سریال است. تکامل جودی فاس‌تر از مامور جوان اف‌بی‌آی کلاریس استارلینگ در فیلم نمادین سکوت بره‌ها به رئیس پلیس قدیمی کار در فصل تازه، گویای حرفه باورنکردنی اوست. فاس‌تر مجددا به سادگی برجسته است و در اجرای نقش لیز دنورز، طیفی باورنکردنی از جدیت و سردی یک انسان را به نمایش می‌گذارد. فاس‌تر می‌تواند اعتدال مناسبی بین ذهنیات آشفته درون لیز و بی‌میلی او برای دلبستگی بیش از حد به اطرافیان‌اش آشکار کند. در مقابل، کالی ریس، که یک بوکسور حرفه‌ای بوده، برای همسانی سطح اجرا با فاس‌تر در هر مرحله از نمایش شخصیت اوانجلین ناوارو، با لیاقت تحسین است. ریس اجرای ظریفی از شخصیتی ارائه می‌دهد که همانند شریک کاری‌اش لیز با صدمه‌های شخصی دست و پنجه نرم می‌کند. از مبنای بازیگری نمی‌توان ایرادی به کل تیم این سریال وارد کرد و همه بازی‌ها به اندازه و مناسب اجرا شده‌اند.
در پایان باید گفت که بسیاری از منتقدان این فصل را با درخشش استنلی کوبریک و بیگانه ریدلی اسکات قیاس کرده‌اند. به نظر می‌رسد لوپز ایستگاه سلال را از فیلم شاید جان کارپن‌تر برداشته و مرگ مردان یخ‌زده را نیز تحت تأثیر همان فیلم به سریال آورده است. بازدید ارواح با شخصیت‌های مهم می‌تواند از درخشش کوبریک گرفته شده باشد و هزارتو‌های غار‌های آزمایشگاه مخفی زیر ایستگاه سلال نیز همانند راهرو‌های پیچیده سفینه فضایی نوس‌ترومو در بیگانه است. به عبارت دیگر، سرزمین شب نه تنها یک اسپین‌اف از فصل اول، بلکه نوعی بوم سینمایی وصله‌آمیز از همه چیز در جهان سینما است. اگر فصل اول از کار دو دیوید الهام گرفته شده بود – لینچ (توئین پیکس) و فینچر (هفت) – فصل چهارم مقداری از هر چیزی وام گرفته است. این رویکرد را می‌توان به روش پست‌مدرنیستی لوپز نسبت داد، یا می‌توان آن را به ضعف تخیل او نسبت داد.
به طور کلی، لوپز در نگه داشتن ریتم بسیار بد عمل کرده است. اگر فصل اول تا این مدت به سادگی بازبینی می‌شود (اصلا هیچ چیز اضافی در آن وجود ندارد)، سرزمین شب از بدریتمی در نشان دادن درست داستان رنج می‌برد (برای مثال قسمت چهارم را در نظر بگیرید که هیچ اتفاقی اساسی نیفتاد). به همین دلیل جای شگفتی نیست که قسمت پایانی به جای پنجاه دقیقه استاندارد، یک ساعت و ده دقیقه طول کشید. چون سوالات بسیاری وجود داشت که کارگردان باید به آن‌ها جواب می‌داد. اکنون با پایان داستان سوالات بسیاری برای سریال باقی مانده و این یک ناکامی آشکار برای فیلمنامه است. در نتیجه، علی‌رغم نقد‌های تحسین‌برانگیز منتقدان غربی، نمی‌توان گفت که ایسا لوپز به چیزی عالی دست یافته است. سرزمین شب بیش‌تر همانند یک سریال پلیسی قابل قبول با مقدار زیادی شرور مردانه، پیامی ضد‌اندوخته‌داری و شیطان‌سازی فرد دیگر از دانشمندان مرد است. با این حال، شما به عنوان مخاطب دوست‌دار این سریال انتظار بیش‌تری از بازگشت کارآگاه حقیقی دارید.
