اکثریت ما از عنکبوت‌ها می‌ترسیم، اما لازم است بدانید که این همسایگان ترسناک – که تقریباً در هر مکانی یافت می‌شوند – نقش بسیار مهمی در تعادل طبیعت ایفا می‌کنند. این موجودات حشره‌خوار ویژگی‌های شگفت‌انگیزی دارند که علمدانان قرن‌ها تلاش کرده‌اند تا رازهای آن‌ها را فک کنند. در این مقاله به بررسی ده واقعه عجیب و جذاب از جهان عنکبوت‌ها می‌پردازیم.

نه همه عنکبوت‌ها تار می‌بافند

بر اساس پژوهش‌ها، بیش از چهل هزار گونه عنکبوت در جهان شناسایی شده که تنها نیمی از آن‌ها توانایی بافت تار را دارند. هر تار روزانه حدود ۲۵۰ حشره را در دام می‌اندازد. تار عنکبوت غنی از ویتامین K است که در انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی موثر است. یونانیان و رومی‌های باستانی از تار عنکبوت برای درمان زخم‌ها و کنترل خونریزی استفاده می‌کردند.

🔗 بیشتر بخوانید: مانیان ترا در کویر متین‌آباد: تست‌درایو شاسی‌بلند رنو-نیسان-میتسوبیشی که بازار ایران را به چالش کشید

تار عنکبوت: نیرومندتر از فولاد!

تار عنکبوت از پنبه سبک‌تر و تا هزار برابر نازک‌تر از یک مو انسان است، با این حال استحکام فوق‌العاده‌ای دارد. شاید مقایسه تار با فولاد شگفت‌آور به نظر برسد، اما اگر فولاد به نازکی تار عنکبوت کشیده شود، مقاومتی که از خود نشان می‌دهد کمتر از تار عنکبوت خواهد بود.

هرچند تار به اندازه فولاد سخت نیست، اما استحکام کششی آن در تحمل وزن بسیار بیشتر است. مطالعات دانشگاه «بریستول» ثابت کرده که تار عنکبوت پنج برابر نیرومندتر از تار فولادی با قطر مشابه است.

🔗 بیشتر بخوانید: نقد و بازدید گلکسی A۰۵ و گلکسی A۰۵s

علاوه بر این، تار عنکبوت به شدت کشسان است و تا چهار برابر طول اولیه خود کشیده می‌شود – بدون آنکه پاره شود؛ در حالی که تار فولادی با همان قطر چنین قابلیتی ندارد.

تار عنکبوت می‌تواند تا دمای منفی چهل درجه نیز استحکام خود را حفظ کند.

محاسبات نشان می‌دهد یک تار با قطر مداد با چنین استحکامی برخوردار است که می‌تواند یک هواپیمای بوئینگ ۷۴۷ را بکشد. البته این یک فرضیه محاسباتی بوده و تاکنون به صورت عملی آزمایش نشده، اما اعداد و ارقام از امکان‌پذیر بودن این موضوع حکایت دارند.

عنکبوت‌ها برای هر منظوری یک نوع تار می‌بافند

برخلاف سایر حشراتی که تنها قادر به بافت یک نوع تار هستند، عنکبوت‌ها می‌توانند انواع مختلفی تار برای اهداف متفاوت بسازند. دانشمندان می‌گویند تا کنون کسی نمی‌داند دقیقاً چند نوع تار عنکبوت وجود دارد، اما محققان چند دسته مهم را شناسایی و دسته‌بندی کرده‌اند و معتقدند هر عنکبوت می‌تواند تا هفت نوع گوناگون تار تولید کند.

عنکبوت‌ها مانند کارخانه‌های تولید ابریشم عمل می‌کنند. در بدن آن‌ها، نوعی پروتئین به صورت مایع و با غلظت بالا ذخیره شده و پس از خارج شدن از بدن برای بافت تار، به نخ‌های جامد ابریشم تبدیل می‌شود.

تارها با اهداف خاصی بافته می‌شوند. برای مثال، اگر عنکبوت بخواهد حشرات بزرگ‌تری را صید کند، از نوعی ابریشم استفاده می‌کند که کشسانی بیشتری دارد.

اگر وجود باکتری یا قارچ در محیط، سلامت ساختار تار را تهدید کند، عنکبوت از پروتئین خاصی در بدن خود برای بافتن تار استفاده می‌کند که با حفظ رطوبت، از رشد قارچ و باکتری جلوگیری می‌کند.

همه بخش‌های تار چسبنده نیستند

ساختار یک تار عنکبوت بزرگ را در نظر بگیرید؛ تارها عمدتاً چندضلعی‌های هم‌مرکز هستند که توسط تارهای کوتاه‌تر به هم متصل شده‌اند. عنکبوت‌ها در ساخت هر بخش از تار عمدتاً از انواع گوناگون پروتئین در بدن خود بهره می‌گیرند. بنابراین لازم نیست همه بخش‌های یک شبکه تار چسبنده باشند.

بخش‌های چسبنده تار از نوعی پروتئین در بدن عنکبوت ساخته می‌شوند که از چسب‌های پلیمری قوی‌تر هستند.

عنکبوت‌ها عمدتاً مرکز تار را با پروتئین‌های غیرچسبنده می‌بافند تا خود به راحتی در آن ناحیه مرکزی حرکت کنند. اگر عنکبوت نیاز به حرکت روی نواحی چسبنده داشته باشد، روی نوک‌پنجه‌های پاهای خود حرکت می‌کند که به تار نمی‌چسبند!

عنکبوت‌ها اغلب هر روز تار خود را تعویض می‌کنند

تعداد زیادی از عنکبوت‌ها هر روز تار خود را تجدید و با تار تازه‌ای جایگزین می‌کنند. این کار انرژی‌زای است و گاهی عنکبوت تمام روز را صرف تعویض تار می‌کند. هرچه تار بزرگ‌تر باشد، حشرات بیشتری در دام می‌افتد و غذا برای عنکبوت بیشتر می‌شود، اما از سوی دیگر، تعویض روزانه آن نیز کار دشواری است.

عنکبوت‌ها تار خود را همانند گیتار کوک می‌کنند

تار بافته‌شده نسبت به هر لرزشی فوق‌العاده حساس است، زیرا عنکبوت از طریق همین لرزش از دام افتادن حشرات (وعده غذایی) یا حضور شکارچی‌ها آگاه می‌شود.

دانشمندان در سال‌های اخیر کشف کرده‌اند که عنکبوت می‌تواند تار را همانند گیتار کوک کند؛ به این معنی که کشش ریسمان‌های ابریشم در اتصالات تار را تنظیم می‌کند! اگر تارها سفت‌تر باشند، لرزش کمتری حس می‌شود. اعضای میکروسکوپی روی پاها، به عنکبوت اجازه می‌دهند تا لرزش‌ها را حتی تا حد نانومتری تشخیص دهد.

این حشره‌های شگفت‌انگیز حتی قادرند علت ایجاد لرزش در تار را حدس بزنند. نوع لرزش اطلاعات ارزشمندی را در اختیار عنکبوت قرار می‌دهد. عنکبوت‌ها گاه خود تار را به لرزش در می‌آورند تا کیفیت آن را ارزیابی کنند. اگر کیفیت تار مورد تایید آن‌ها نباشد، تار را تعویض یا مجدداً کوک می‌کنند.

استحکام تار به نور، دما و رطوبت محیط بستگی دارد

هرچند تارها بسیار مستحکم و قوی هستند، اما استحکام آن‌ها تحت تأثیر نور، دما و رطوبت محیط متغیر است.

دانشمندان کشف کرده‌اند که نور فرابنفش بر میزان چسبندگی تار تأثیر مستقیم دارد. عنکبوت‌هایی که در نواحی همچون باغ‌ها با تابش مستقیم آفتاب زندگی می‌کنند، تارهایی مستحکم‌تر و مقاوم‌تر در برابر اشعه خورشید می‌بافند. در عوض، عنکبوت‌های شب‌زی که در شب تار می‌بافند، تارهای نازک‌تری دارند که مقاومت کمتری دارند.

بافت تار تنها برای دام‌انداختن حشرات نیست

شاید همه فکر کنیم تار عنکبوت فقط برای صید حشرات است، اما این تنها هدف عنکبوت در بافت تار نیست. گونه‌های مختلف عنکبوت با اهداف گوناگون تار می‌بافند. برخی با استفاده از تار، کیسه‌های تخم‌مرغی می‌سازند تا به عنوان پناهگاه برای خود استفاده کنند.

هدف برخی دیگر، کاهش شدت باد است. در واقع عنکبوت تار می‌بافد تا شدت باد را در محل زندگی خود کاهش دهد.

در نهایت گونه‌هایی از عنکبوت نیز وجود دارند که از تار خود مانند نردبان استفاده کرده و مهاجرت می‌کنند. آن‌ها تار می‌بافند تا روی آن حرکت کرده و به نقاط دیگر برسند.

برخی عنکبوت‌ها آبشش دارند!

گونه خاصی از عنکبوت در اروپا و آسیا وجود دارد که تمام عمر خود را زیر آب می‌گذراند. این گونه در زیر آب تارهایی می‌بافد که به گیاهان آبزی متصل شده و تا سطح آب ادامه می‌یابد. عنکبوت روی این تارها حرکت کرده، خود را به سطح آب می‌رساند و بافت توپی‌شکل پشت خود را از آب بیرون می‌آورد تا حباب‌های هوا را بین موهای ریز بدن خود بگیرد و پس از بازگشت به آب، از آن برای تنفس استفاده کند.

دانشمندان اخیراً دریافته‌اند که این گونه خاص می‌تواند اکسیژن حل شده در آب را نیز جذب کند. بنابراین آن‌ها نوعی آبشش دارند و با بهره‌گیری از این روش می‌توانند برای یک روز کامل در آب بمانند.

حشرات خودبه‌خودی به سمت تار جذب می‌شوند

تاری که عنکبوت تولید می‌کند، در نور فرابنفش بسیار درخشان و زیبا است. اکثر حشراتی که عنکبوت آن‌ها را می‌بلعد، نیز قادرند نور فرابنفش را ببینند و به سمت آن جذب شوند.

بنابراین حشرات خودبه‌خودی به سمت تار می‌آیند و در آن گرفتار می‌شوند. این یک توانایی شگفت‌انگیز است که عنکبوت تنها با بافت تار، شکار مورد نظر خود را به سمت خانه‌اش می‌کشد، اما با این حال برای خود عنکبوت نیز خطرناک است. هرچه تار بزرگ‌تر باشد، درخشش آن در فرابنفش بیشتر بوده و احتمال اینکه خود عنکبوت توسط شکارچی‌هایش صید شود نیز بیشتر می‌شود.